Analiz

Cephenin uzaydaki şalteri

14 Ekim'de dronun üstündeki uydu anteni saatte yaklaşık 160 kilometrede koptu. Hulyaypole'de bazı görevler iptal oldu. Şubat'taki beyaz liste Rus antenlerini kapattı. Türkiye'nin kendi AKINCI ve ANKA anteni Türksat'a bakar. Fergani'nin Uluğ Bey takımı alçak yörünge ve konumlamaya yöneliyor. FRG-100D4 yörüngede, ağ henüz yok.

Cephenin uzaydaki şalteri

Cephenin uzaydaki şalteri

13’ü 14 Ekim’e bağlayan gece, dronun ve aracın üstündeki uydu anteni saatte yaklaşık 160 kilometre hızın üstündeyken uydu bağlantısı koptu. Anten, çanak büyüklüğünde bir terminaldir. İnterneti o taşır. Kısıtlanan veri hızı değil, bu antenin bağlı kalabildiği uçuş hızıydı. Dron daha yavaş giderse görüntü ve komut sürer. Eşiği geçince anten susar, dron uçmaya devam eder, görev ise durur. Kararı Kiev vermedi, haberi de olmadı. Sabah Hulyaypole kesiminde bazı görevler iptal edildi. Önleme, orta menzilli vuruş, keşif ve lojistik bu eşiğin üstünde zorlaştı. Bağlantı on gün sonra, 24 Ekim’de geri geldi.

Bu on gün, bugünkü savaşın neye dayandığını gösterdi. Operatör hedefi ekrandan görür, komutu aynı hattan verir. Hat kopunca dron havada kalır, ama operatör onu göremez ve yönlendiremez. O hattın anahtarı kimdeyse cephenin temposunun bir kısmı da onda durur.

Anahtar iki yöne döner

Ukrayna’nın kullandığı askerî paketin adı Starshield. Ticari Starlink’in ABD sözleşmeli hali. Elon Musk, Ekim’deki hız sınırının kendisinin değil ABD ordusunun ve haliyle başkanın kararı olduğunu söyledi. Yani sınırın kaldırılması için Kiev’in Washington’u beklemesi gerekiyordu.

Aynı anahtar sekiz ay önce Ukrayna’nın lehine dönmüştü. 4 Şubat 2026’da Kiev’in beyaz listesine girmeyen her Starlink terminali kapatıldı. Rus birlikleri yaptırım altındaki terminalleri izinsiz kullanıyordu. Muhabere, karargâh koordinasyonu ve FPV dronları bu hatla yürüyordu. Kesintiden iki gün sonra Ukrayna Savunma Bakanlığı danışmanı Serhiy Beskrestnov, cephenin birçok kesiminde Rus saldırılarının durduğunu söyledi. Karargâhların birliklere ulaşamadığını yazdı ve etkiyi Rus tarafı için «felaket» diye tarif etti.

Şubat’ta kural şuydu: Kiev’in listesinde yoksa anten çalışmaz. Rus dronunun ve karargâhının hattı kapandı. Ekim’de kural başkaydı: anten saatte 160 kilometreyi geçince uydudan kopar. Bu kez susan, Ukrayna’nın kendi hızlı dronuydu. Kiev’e önceden söylenmedi. İki kural da aynı uydu takımının yazılımından çıktı.

Aynı hafta Ukrayna’ya balistik füze uyarılarının bir kısmı da gelmedi. Beskrestnov bu yüzden insanların öldüğünü söyledi. Beyaz Saray ise istihbarat paylaşımında değişiklik olmadığını açıkladı. İki aksamanın birbirine bağlı olup olmadığını ABD Senatosu sordu. Kamuya açık bir cevap henüz yok.

Türkiye bu katmanda nerede

Türkiye’nin kendi AKINCI ve ANKA uçuşlarında dronun üstündeki uydu anteni yerli. AKINCI’da ASELSAN, ANKA’da CTech üretimi. Anten, Türkiye’nin işlettiği Türksat uydusu ile haberleşir. Bu uydu gökte tek bir noktada durur. Starlink gibi alçaktan geçen bir takım değildir. Washington’daki bir yazılım kuralı bu anteni etkileyemez. Bağlantı, Türksat’ın kapsadığı bölgede sürer.

Eksik olan iki parça var. Birincisi alçak yörünge: cephedeki küçük, hareketli ve düşük gecikmeli terminali besleyen sık uydu takımı. Musk’un kendi deyişiyle, bu katman kapanırsa Ukrayna cephesi hemen çöker. İkincisi konumlama: İHA’nın, geminin ve füzenin yerini bulduğu sinyal bugün büyük ölçüde yabancı takımlardan geliyor.

Bu iki boşluğa yönelen hat Fergani Uzay. Şirketi 2022’de Baykar Yönetim Kurulu Başkanı Selçuk Bayraktar kurdu. Baykar’dan ayrı bir uzay şirketi. Hedefin adı Uluğ Bey: alçak yörüngede, 500 ile 600 kilometre arasında, hem konumlama hem genişbant haberleşme sunacak bir takım. Bantlar Ku, Ka, S ve L. Yer istasyonlarını da şirket kendisi kuracağını yazıyor.

Yirmi Ekim

Ukrayna birlikleri hız sınırının kalkmasını beklerken, 20 Ekim’de Türkiye saatiyle 14.04’te Cape Canaveral’dan SpaceX’in Bandwagon-5 roketi kalktı. Yükler arasında Fergani’nin FRG-100D4 uydusu vardı. Altmış üç dakika sonra ayrıldı ve 590 kilometre irtifaya oturdu. Kütlesi 160 kilogram. Haberleşme ve navigasyon yükü taşıyor. Şirketin bugüne kadarki en yüksek güç üreten aracı.

Bu, iki yılda altıncı uzay aracı. Seri Ocak 2025’te D1 ile açıldı. D2 Kasım 2025’te, bir yörünge transfer aracı ve onun bıraktığı küp uydu yine Kasım 2025’te, D3 Mart 2026’da uçtu. Şirket, tepki tekerinden faz dizili antene, bataryadan modeme kadar parçaları kendi bünyesinde geliştirdiğini açıkladı. Uzay sanayisinde asıl birikim buradan gelir: parçayı yörüngede sınayıp bir sonraki uyduda kullanmak.

Ekim açıklaması hedefi de koydu. Beş yıl içinde iki yüzü aşkın uydu, öz kaynakla üretilecek. Takım tamamlanınca Türkiye’nin kendi navigasyon ve haberleşme ağı olacak, şirket bu ağı dost ülkelere de açmayı planlıyor. Bayraktar Aralık 2024’te küresel konumlama hizmetinin olgunlaşması için yedi-sekiz yıl öngörmüştü. Beş yıl uydu sayısının, yedi-sekiz yıl hizmetin takvimi.

Yolun geri kalanı

FRG-100D4 bir deneme uydusu. Uluğ Bey henüz bir ağ değil. Şirket uydunun göreve başladığını söyledi. Haberleşme yükünün ölçümü, kullanıcı terminali, frekans tahsisi ve yer istasyonunun yeri ise Ekim duyurusunda yok. İki yüz uydu, iki yılda altı araçlık tempoyla zor görünüyor. Seri üretim ve toplu fırlatma gerekiyor.

Fırlatma da hâlâ yabancı rokete bağlı. Fergani milli fırlatma aracı üzerinde çalıştığını yazıyor, tarih vermiyor. Devletin ayrı hattında TUSAŞ Genel Müdürü Mehmet Demiroğlu, HÜRSAT-2’nin ROKETSAN’ın ŞİMŞEK-1 roketiyle fırlatılmasını 2028–2029’a yazdı. HÜRSAT-1’in roketi belirsiz. Onun tarihi 2027 ortası.

Ukrayna Ekim’de yörüngede uydusu olmanın yetmediğini, anahtarın da elde olması gerektiğini gösterdi. Türkiye’nin İHA haberleşmesinde kurduğu milli hat, alçak yörünge ve konumlamada henüz yok. Uydu, roket, yer istasyonu ve cephedeki terminal aynı elde birleşirse, bir sonraki krizde hız sınırı Washington’da değil Ankara’da yazılır.

20 Ekim’de Türk deneme uydusu Amerikan roketiyle yörüngeye çıktı. Aynı günlerde Ukrayna birlikleri Washington’daki bir kararın kalkmasını bekliyordu. Uluğ Bey, o beklemeyi ortadan kaldırma iddiası. Henüz yolun başında. Ama tartışılan şey artık bir teknoloji vitrini değil, savaşın şalteri.

Kaynakça

  • Ukrayna Savunma Bakanlığı, 14 ve 24 Ekim 2026 aktarımları
  • ABD Senatosu, 15 Ekim 2026 mektubu
  • Beyaz Saray, Ekim 2026 açıklaması
  • Starlink, 4 Şubat 2026 hizmet notu
  • Beskrestnov açıklaması, 6 Şubat 2026 (Ukrinform)
  • Baykar ve Fergani Uzay, 20–21 Ekim 2026 duyurusu; Fergani, Uluğ Bey takım sayfası
  • Habertürk, Güntay Şimşek, Aralık 2024
  • OSW, 14 Ekim 2026; Reuters, 5 Şubat 2026; NPR, 24 Ekim 2026; BBC
  • SSBülten, HÜRSAT-2 sözleşmesi, Ekim 2026