KUDÜS — Yıllar süren arka odalı müzakerelerin ardından, İsrail'in iki devlet sahibi savunma devi, savunma hisselerine yönelik küresel talebin artması fırsatını değerlendirmek amacıyla halka açılma sürecini başlatabilir. Ancak, şu anda her iki firmaya da sahip olan İsrail hükümetinin devlet sırları ve sendika çıkarları konusundaki endişeleri nasıl yöneteceği ile halka arz şartlarının ne olacağı gibi önemli zorluklar halen çözülmeyi bekliyor.
"Dünyanın her yerinde, özellikle de İsrail'de savunma pazarı patlama yaşıyor. Rafael ve IAI için halka arz (IPO) yapmayı düşünüyorsanız, şu an tam zamanı," dedi ABD Ulusal Güvenlik Yahudi Enstitüsü (JINSA) İsrail İşleri Kıdemli Başkan Yardımcısı ve yedek İsrail Savunma Kuvvetleri (IDF) generali Yaacov Ayish. "IAI son iki yıldır bu konuya çok odaklandı. Hazırlık açısından Rafael'den daha hazır durumda. Ancak fırsat her ikisi için de aynı." Uzmanların bir süredir gizlice tartıştığını belirttiği halka arz olasılığı, Mart 2025'te IAI Genel Müdürü Boaz Levy'nin gazetecilere şirketi halka arz etmek istediğini ifade etmesiyle kamuya yansımıştı. 25 milyar dolarlık sipariş havuzu ve rekor satışlarla dolu olan Levy, daha önceki görüşmelerde İsrail devletinin şirketteki hissesinin büyük bir kısmını satacağı bir halka arzı değerlendirdiğini belirtmişti. "Sürecin başlatılmasını bekliyoruz," demişti Levy. "Bu hem İsrail hem de şirket için hayati önem taşıyor... Bence gerçekleşecek." Bir yıl sonra, Mayıs ayında Levy IAI'nin başına geçerken, İsrail ve uluslararası medyadaki son haberler, hem onun şirketi hem de Rafael'in birkaç ay içinde halka arz sürecine girebileceğini gösteriyor.
Bu sürecin İsrail Tel Aviv Borsası'nda mı yoksa Nasdaq gibi bir ABD borsasında mı gerçekleşeceği henüz belli değil. Ancak her iki şirket için de halka açılmak kolay bir adım olmayabilir. İsrail'in eski baş bilim insanı ve İsrail İnovasyon Otoritesi'nin kurucu başkanı Avi Hasson, "Her ikisi de devlet mülkiyetinde ve bu durum karmaşıklıklar yaratıyor. Müşterileriniz ve anlaşmalarınızın kimler olduğu konusunda şeffaflık ve hassasiyet taleplerini nasıl uzlaştırırsınız? Ayrıca sendika gibi konular da söz konusu. Bu durum performansı ve yetenekli insanı işe almayı etkileyebilir. Çözülmesi gereken bir konu," uyarısında bulundu. Breaking Defense, bu habere ilişkin olarak Rafael ve IAI ile iletişime geçti ve eski savunma bakanları, savunma sanayii yöneticileri ile diğer uzmanlara sorular yöneltti. Her iki firmanın temsilcileri dahil çoğu, konunun hassasiyeti ve belirsizlikleri nedeniyle yorum yapmayı reddetti.
Neden şimdi? Capital Alpha Partners analisti Byron Callan, Breaking Defense'ye Rafael ve IAI için halka arzların on yıllardır gündemde olduğunu söyledi. "İsrail hükümetine paraya ihtiyacı var ve küresel yatırımcılar savunma halka arzlarını almaya istekli," dedi Callan. "Avrupa'daki Çekoslovak Grubu (CSG) teklifi ve [şimdi ertelenen] KNDS örneği gibi, bunlar sadece küçük ölçekli ABD örnekleriyle de sınırlı değil; York Space Systems, Hawkeye 360 ve Aevex gibi şirketler de buna örnek." Breaking Defense tarafından görüşülen analistler ve uzmanlar, mevcut pazarın İsrail hükümeti için milyarlarca dolar toplama ve şirketlerin verimliliği ile sermaye erişimini artırma fırsatı sunduğunu belirtiyor. Olası anlaşmalarla ilgili raporlara göre, İsrail hükümeti tahmini 53 milyar dolar veya daha fazlasını elde edebilir. Toplam tutar, hükümetin şirketlerden ne kadarını devretmeye istekli olduğuna bağlı. 2026 yılında 45 milyar dolarlık rekor savunma bütçesiyle açıklığı zorlayan İsrail için, milyarlarca dolarlık bir gelir elde etmek büyük bir kazanç. 2025'te yaklaşık 19 milyar dolara ulaşan rekor seviyedeki savunma ihracatıyla IAI ve Rafael bu fırsatı değerlendirmek istiyor ve hükümet, bu savunma devlerinin %30-40'lık bir mülkiyet payını bırakmaya son olarak istekli olabilir.
Hangi zorluklar devam ediyor? İki devlet savunma devi için engeller mevcut. Halka açılmak, İsrail'in Demir Kubbe gibi sistemler üreten bu iki şirketteki devlet sırlarını ve diğer sınıflandırılmış bilgileri nasıl koruyacağına dair soruları gündeme getiriyor. "Bir yandan uzay ve füze savunması gibi sırları ve navigasyon gibi birçok diğer egzotik ve eşsiz teknolojileri nasıl koruyacaksınız?" diye sordu Ayish. "Bu bir zorluk." İsrail, 2018'de başka bir devlet şirketi olan İsrail Askeri Sanayii (IMI)'nin Elbit Systems'a satılması sırasında bu soruyla mücadele etmişti. Yüksek hassasiyetli teknoloji üzerinde kontrolü korumak için, IMI'nin füze ve roket itki kolu olan Tomer, ayrı bir şirket olarak çıkarıldı ve devlet elinde kaldı. "Teknolojileri korumayı başardılar ve küçük ayrı bir şirket kurdular," dedi Ayish. Rafael veya IAI'nin Tomer benzeri olarak ayrıştırılabilecek bölümleri olup olmadığı henüz belli değil. IAI'nin güçlü sendikası da uzmanların değindiği bir diğer sorun. "IAI'de sendika var. Sendika başkanı çok güçlü, Likud partisi içinde bile... 15.000 çalışanı olan ve güçlü bir etkisi olan bir yapı. Eğer Ekim'deki seçimlerden önce bunu düşünüyorsanız, bu önemli bir faktör olabilir," diye belirtti Ayish. Halka arz edip etmeme tartışması, İsrail'in stratejik ulusal varlıklar üzerindeki devlet kontrolünü korurken savunma sanayi tabanını nasıl daha verimli hale getireceğine dair daha geniş soruları yansıtıyor. Hasson, "Son yirmi yılda bazı üretimler, küresel tedarik zincirlerinin güvenilir kalacağı varsayımıyla yurtdışına kaydırıldı," dedi. "Son çatışmalar bu yaklaşımın risklerini gösterdi ve İsrail'i birkaç kritik alanda yerli üretim kapasitesini yeniden inşa etmeye zorladı." Gelecek şansı? Görüşülenlerin çoğu, halka arzların önümüzdeki yıl gerçekleşebileceği konusunda hemfikir; IAI'nin zaten işlem gören tahvillere sahip olması nedeniyle en güçlü durumu olan şirket olduğu belirtiliyor. Hasson, her iki şirket için de güçlü Ar-Ge kolları ve savaşta kanıtlanmış teknolojileri nedeniyle fırsatlar görüyor. "IAI daha çeşitlendirilmiş. Rafael ise belirli portföylerde en iyi kategori lideri," dedi. Mart 2025'te IAI'nin gazetecilerle yaptığı brifingde ve halka arz isteklerini açıkladığında, şirketin CFO'su Eran Anchikovsky, "Gelirde büyük sıçramalar gördük. Keşfedilmemiş potansiyelimiz olduğunu düşünüyorum ve bir halka arz, bizi sıçramalardan dev adımlara geçirecektir," demişti. Açıkta kalan sorulardan biri, şirketlerin nerede halka arz edileceği ve İsrail hükümetinin ne kadarlık bir payı satacağıdır. İsrail finansal gazetesi Globes, 21 Haziran'da, İsrail heyetinin Temmuz ayında New York'u ziyaret ederek savunma şirketlerinin Nasdaq'ta halka arz edilme olasılığını incelemesi beklenirken, son halka arz haberlerinin ortaya çıktığını bildirdi. İsrail haber sitesi Calcalist, Nisan ayında "devletin IAI'nin yaklaşık %30'unu 80-100 milyar şekel değerlemesiyle Tel Aviv Borsası'nda halka arz etmeye çalıştığını" tahmin etmişti. Rakip savunma şirketi Rafael'in paralel bir halka arzı da değerlendiriliyor, ancak bunun borsa dışında gerçekleşmesi bekleniyor. Ancak raporlar, devlet işletmelerindeki hissedar temsilcisi olarak görev yapan Devlet Şirketleri Otoritesi ile Maliye Bakanlığı'nın potansiyel halka arz konusunda anlaşmazlık içinde olduğunu da gösteriyor. İsrail Menkul Kıymetler Otoritesi, şirketlerin halka açılmaları durumunda yapmaları gereken açıklamalar konusunda da söz sahibi olacak. Hasson, herhangi bir halka arzda bir düzenleyici denge kurulması gerektiğini söyledi. "Egemenlik ve teknoloji sorunu, İsrail'e özgü değil; birçok ülke, yapay zeka ve ham madde gibi kritik teknolojiler söz konusu olduğunda bunu fark etti..."
