Rusya-Ukrayna Savaşı’nın ortaya çıkardığı mühimmat açığı, NATO ülkelerini patlayıcı ve sevk barutu üretimini yeniden kendi topraklarına taşımaya yöneltti. İttifak genelinde en az 24 yeni proje yürütülürken, ABD ve Avrupa kritik mühimmat bileşenlerindeki dışa bağımlılığı azaltmayı hedefliyor.
The Wall Street Journal’ın derlediği bilgilere göre NATO ülkelerinde patlayıcılar ve sevk barutları olarak tanımlanan enerjetik malzemelere yönelik en az 24 yeni üretim projesi bulunuyor. Rusya’nın 2022’de Ukrayna’ya karşı başlattığı savaş, Batılı ülkelerin uzun süreli ve yüksek yoğunluklu bir çatışma için yeterli mühimmat üretemediğini gösterdi.
Topçu mermisi üretimi artırılmasına rağmen üreticiler, patlayıcı dolgu ve sevk barutu yapımında kullanılan nitroselüloz, nitrogliserin, nitroguanidin ve çeşitli kimyasal girdilerde sınırlı sayıdaki tedarikçiye bağımlı kalıyor.
Soğuk Savaş sonrasında üretim kapasitesi azaltıldı
ABD ve Avrupa ülkeleri, Soğuk Savaş’ın sona ermesinin ardından savunma bütçelerini küçültürken klasik topçu mühimmatı ve patlayıcı üretim kapasitelerini de önemli ölçüde azalttı. Batılı ordular, sınırlı sayıdaki hedefi hassas güdümlü silahlarla vurmayı esas alan operasyonlara ağırlık verdi.
Uzun süreli kara savaşlarında yüksek miktarda kullanılan topçu mermileri ve bunların bileşenleri ise geri planda kaldı. Çevresel riskler, üretim maliyetleri ve katı güvenlik düzenlemeleri nedeniyle patlayıcı üretiminin önemli bölümü Asya ve Doğu Avrupa’daki tedarikçilere kaydırıldı.
Arkansas’ta üç yeni tesis kurulacak
ABD’de planlanan yatırımların üçü, ülkenin önemli mühimmat üretim merkezlerinden Arkansas eyaletinde hayata geçirilecek.
Regulus Global, ABD’de 1986’dan bu yana üretilmediği belirtilen üç bazlı sevk barutu için yeni üretim kapasitesi oluşturmayı planlıyor. Nitroselüloz, nitrogliserin ve nitroguanidinden oluşan bu barut türü, özellikle büyük kalibreli topçu mühimmatlarında kullanılıyor.
D&M Holding de Arkansas’taki tesislerinde mühimmat kapsülleri ve sevk barutu üretim kapasitesini genişletiyor. Şirket daha önce bu alandaki yatırımları için 70 milyon dolarlık kaynak ayırmıştı. Güney Kore merkezli Hanwha Defense’in de eyalette yeni bir sevk barutu üretim tesisi kurması planlanıyor.
ABD yeniden TNT üretecek
ABD ordusu, onlarca yıl sonra ülke içinde yeniden TNT üretmek amacıyla Kentucky eyaletinde yeni bir fabrika kurulması için Repkon USA ile 435 milyon dolarlık sözleşme imzaladı. Tesisin faaliyete geçmesiyle ABD’nin başta Polonya olmak üzere yabancı tedarikçilerden yaptığı TNT ithalatının azaltılması amaçlanıyor.
ABD’de 1978 yılında devlete ait 32 mühimmat fabrikası bulunurken günümüzde bu sayı 11’e gerilemiş durumda. Ülkedeki başlıca sevk barutu üretim tesislerinden bazıları ise II. Dünya Savaşı döneminden kalma altyapıyı kullanıyor.
Avrupa’da yeni TNT fabrikaları kuruluyor
Avrupa’da da en az üç yeni TNT üretim projesi yürütülüyor. İsveçli Swebal şirketi, Nora bölgesinde yıllık yaklaşık 4 bin 500 ton üretim kapasiteli bir tesis kurmaya hazırlanıyor. Gerekli izinleri alan fabrikanın 2028’de tam ölçekli üretime başlaması öngörülüyor. Tesiste Avrupa kaynaklı ham madde ve üretim ekipmanlarının kullanılması planlanıyor.
Avrupa’da NATO standartlarında büyük ölçekli TNT üretiminin önemli bölümü hâlen Polonya merkezli Nitro-Chem tarafından gerçekleştiriliyor. Şirket, 2027-2029 döneminde ABD ordusuna 18 bin ton TNT tedarik etmek üzere yaklaşık 310 milyon dolarlık sözleşme imzalamıştı. Nitro-Chem ile BAE Systems, Birleşik Krallık’ta TNT üretim tesisi kurulmasına yönelik niyet mektubu da imzaladı.
Birleşik Krallık altı tesis hedefliyor
Birleşik Krallık, mühimmat tedarik zincirini güçlendirmek amacıyla 2030’a kadar en az altı yeni üretim tesisini faaliyete geçirmeyi hedefliyor.
Project Nobel adı verilen program kapsamında TNT, RDX ve nitroselüloz üretimi yapabilecek sürekli faal tesislerin kurulması planlanıyor. İngiliz Savunma Bakanlığı, eski petrol rafinerileri ve kimya tesisleri dahil olmak üzere çeşitli bölgeleri olası üretim noktaları olarak değerlendiriyor.
Üretim kapasitesinin artırılması zaman alacak
Yeni tesislerin inşası, tehlikeli kimyasallar nedeniyle kapsamlı çevresel değerlendirmeler, güvenlik bölgeleri ve özel altyapı gerektiriyor. Avrupa’daki uzun izin süreçleri yatırımların devreye alınmasını yavaşlatırken, ABD’de RDX ve IMX gibi gelişmiş patlayıcıların üretim kapasitesini artırmaya yönelik çalışmaların 2030’a kadar sürmesi bekleniyor.
Batılı savunma şirketleri, fabrikaların kurulmasının tek başına yeterli olmadığına; ham madde, eğitimli personel ve özel üretim makinelerinin de aynı anda güvence altına alınması gerektiğine işaret ediyor.
