Çin'in ekonomik yükselişi, özellikle 2013'te Kuşak ve Yol Girişimi'nin başlangıcından bu yana, yurt dışı yatırımları, yardımları ve kredileriyle genişledi. Analistler, bu finansal araçların Çinin etkisini artırma kanalları olduğunu düşünüyor. Ancak Çinin artan ekonomik katılımı gerçekten politik nüfuz anlamına mı geliyor?
Amerikan Enterprise Enstitüsü'nün kıdemli üyesi Audrye Wong, yeni kitabında 'Subversion and Seduction: China's Economic Statecraft' (Oxford University Press, 2026), Çinin ekonomik etkisinin, yaptırımlar veya borç cezaları gibi cezai önlemler yerine, pozitif teşviklerle bağlantılı olduğunu savunuyor.
Wong, The Diplomat'a yazdığı bir röportajda, 'Alıcı ülkelerin, Çinin ekonomik etkisini şekillendirmekte ve sınırlamaktaki önemli bir ajansları var ve bu nokta, yüksek düzeyde ABD-Çin rekabetine odaklananlar tarafından thườnga göz ardı ediliyor' dedi.
Kitabında Wong, Çinin ekonomik devletçiliğinin, basit veya kolay olmadığını, başarıya ulaşmak için Çinin ekonomik teşviklere yaklaşımının ve kiminle çalıştığının önemli olduğunu vurguluyor.
Çin'in ekonomik devletçiliği, özellikle Filipinler, Malezya ve diğer ülkelerdeki yolsuzluklarla ilgili kamu ve siyasi tepkilerle karşılaşmıştır. Ancak bu, Çinin ekonomik devletçiliğinin reddedilmesi gerektiği anlamına gelmez.
Çin, kısa vadeli işlemleri gerçekleştirmek için 'havuçlar' kullanmıştır, örneğin Yunanistan ve Macaristan'ı, Çine karşı eleştirel bir AB beyanını veto etmeye ikna etmiştir. Ayrıca, insan hakları ihlalleri ve Şincan'daki Uygur Türklerinin yasadışı tutuklanması gibi konularda susmayı ve uyumu satın almıştır.
Çin'in ekonomik devletçiliği benzersiz değil, ancak diğer ülkelerin ekonomik araçlarını kullanarak siyasi çıkarlarını güvence altına alma stratejilerinden farklılıklar gösteriyor. Çinin, ticaret, yatırım ve yardım kullanarak ülkeleri, Pekin'in dış politika çıkarlarına uyumlu hale getirmesi, diğer ülkelerin benzer stratejilerini kullanmalarından farklıdır.
Çin'in ekonomik devletçiliği, özellikle gelişmekte olan ülkeler için, hızlı ve kolay bir şekilde yatırım ve büyüme vaat ediyor. Ancak bu, her zaman en uygun veya sürdürülebilir koşullar altında olmuyor.
Çin'in ekonomik devletçiliğinin bir başka boyutu, 'süversif havuçlar' olarak adlandırılan, yolsuzluk ve şeffaflık eksikliği içeren projeler ve anlaşmalardır. Çinin iç siyasi ekonomisi, devlet-iş dünyası ilişkileri tarafından karakterize ediliyor ve şirketler, siyasi elitlerle işbirliği yapmak ve düzenlemeleri atlatmak için çalışıyor.
Çin'in ekonomik devletçiliği, alıcı ülkelerin iç kurumlarına ve ajanslarına bağlı olarak değişen bir başarıya sahip. Çinin, farklı alıcı ülkelerin ihtiyaçlarına ve koşullarına uygun bir ekonomik yaklaşım geliştirmeye çalıştığı, ancak her zaman başarılı olmadığı görülüyor.
