Güney Çin Denizi tahkim kararının 10. yılına girilirken, ASEAN'ın sessiz kalıp kalmayacağı sorusu gündemi işgal ediyor. 8 Mayıs 2026'da Cebu'da düzenlenen 48. Zirve'de kabul edilen ASEAN Liderleri Deniz İşbirliği Bildirgesi, 1982 Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi'ne (UNCLOS) 18 kez atıf yaparak barış, istikrar, barışçıl uyuşmazlık çözümü ve sözleşmeye uyum ilkelerini yeniden teyit etti. Ancak ASEAN, kendisinin de denizdeki tüm faaliyetleri düzenleyen kapsamlı hukuki çerçeve olarak defalarca onayladığı UNCLOS'un Ek VII uyarınca oluşturulan tahkim heyeti tarafından 2016 yılında Filipinler lehine verilen Güney Çin Denizi Tahkim Kararını resmi olarak hiç tanımadı. Temmuz 2026, Filipinler'in Güney Çin Denizi'ndeki davasında Çin'e karşı aldığı bu önemli hukuki kararın 10. yıl dönümünü işaret ediyor. ASEAN bu önemli hukusal kilometre taşına nasıl yanıt verecek?
ASEAN'ın 2016 Kararına Tarihsel Tepkisi: 2016 Güney Çin Denizi tahkim kararının hemen ardından ASEAN, birleşik bir tutum oluşturmada başarısız oldu. Kararın verilmesinden sadece iki hafta sonra Vientiane'de düzenlenen 49. ASEAN Dışişleri Bakanları Toplantısı'nda (AMM), üye devletler ortak bildiriye doğrudan bir atıf yapılması konusunda uzlaşmaya varamadı. Filipinli yetkililere göre, her önerilen atıf, açıklama veya karşı öneri sunmadan bir üye devlet tarafından veto edildi. Aynı desen 2017'de Manila'da düzenlenen 30. ASEAN Zirvesi'nde ve sonraki yıllarda tekrarlandı. Neredeyse bir on yıl sonra, ASEAN hâlâ 2016 kararına ilişkin herhangi bir uzlaşmaya varmakta zorlanıyor. ASEAN'ın tepkisini öngörmek için, üye devletlerin bu kararla son on yılda nasıl etkileşime girdiğini incelemek gerekir. ASEAN'ın uzlaşma temelli ilkesi gereği, kolektif tutum, bireysel üyelerin ulusal çıkarlarını ve politika tercihlerini yansıtır. ASEAN üye devletleri arasındaki keskin ayrışma genel olarak üç gruba ayrılabilir. İlk grup, Kamboçya ve Laos gibi açıkça Çin'in pozisyonunu benimseyen, daha az ölçüde Tayland'ı içeren ülkelerden oluşur.
