İran ile ABD arasındaki karşılıklı saldırıların Irak kuzeyindeki enerji üretimini ve tedarik zincirlerini aksatması, Erbil, Süleymaniye ve Duhok’ta benzin krizine yol açtı. Akaryakıt bulmak isteyen sürücüler istasyonların önünde saatlerce beklerken bazı vatandaşlar geceden sıraya girmeye başladı.
Tahran yönetimi ve İran bağlantılı Şii milislerin Erbil ile Süleymaniye’ye yönelik füze ve kamikaze İHA saldırıları, bölgede faaliyet gösteren bazı enerji şirketlerinin üretimlerini durdurmasına veya azaltmasına neden oldu. Doğal gaz akışının kesintiye uğraması nedeniyle elektrik santrallerinde üretim düşerken bölgede daha önce günlük 24 saate kadar çıkan elektrik arzı 5-6 saate geriledi.
Yaz sıcaklarının etkili olduğu bölgede, çevre kirliliği nedeniyle faaliyetleri durdurulan mahalle jeneratörleri yeniden kullanılmaya başlandı. Tüp gaz tedarikindeki aksama da fiyatlara yansıdı. Serbest piyasada daha önce 12-15 bin Irak dinarına satılan tüplerin fiyatı 25-30 bin dinara yükseldi.
Benzin fiyatlarında sert yükseliş yaşandı. Saldırılardan önce litre fiyatı 1.550 dinar olan birinci kalite benzin 1.900 dinara, 1.250 dinarlık ikinci kalite benzin 1.600 dinara çıktı. Üçüncü kalite benzinin fiyatı ise 850 dinardan 1.400 dinara kadar yükseldi.
IKBY hükümeti krizin ardından birinci kalite benzinin fiyatını 1.200, ikinci kaliteyi 1.000 ve üçüncü kaliteyi 850 dinar olarak sabitledi. Ancak fiyat müdahalesinin ardından bazı özel istasyonlar belirlenen fiyatlardan satış yapamayacaklarını belirterek faaliyetlerini durdurdu.
Açık kalan istasyonların önünde uzun kuyruklar oluşurken sürücüler yakıt alabilmek için geceyi araçlarında geçirmeye başladı. Iraklı enerji uzmanı Rebin Samet, savaş nedeniyle benzin üretiminde kullanılan bazı kimyasal maddelerin bölgeye ulaştırılamadığını söyledi.
Bölgede faaliyet gösteren petrol şirketlerinin üretimi durdurmasının rafinerilere gönderilen ham petrol miktarını azalttığını belirten Samet, “IKBY hükümetine bağlı bir rafineri bulunmadığı için hükümet fiyatları kontrol edemiyor ve oluşan akaryakıt ihtiyacını kendi üretimiyle karşılayamıyor. Bir diğer faktör ise siyasi partiler arasındaki çekişmeler.” dedi.
Samet, krizin hafifletilmesi için benzin üretiminde kullanılan kimyasallardan alınan gümrük vergilerinin kaldırılması ve akaryakıt istasyonlarının vergi yükünün azaltılması gerektiğini ifade etti. Erbil’in günlük ihtiyacı 2,2 milyon litre olarak açıklandı.
Erbil Akaryakıt İstasyonları Birliği Başkanı Cengi Mecid, kentte günlük yaklaşık 2 milyon 200 bin litre benzine ihtiyaç duyulduğunu açıkladı. Devlet destekli olarak günde yaklaşık 1 milyon litre ucuz benzin sağlandığını belirten Mecid, ticari yollarla istasyonlara gelen 1 milyon 200 bin litrelik yakıt miktarında ise azalma yaşandığını söyledi.
Birinci ve ikinci kalite benzin ithalatının azalması ve fiyatların yükselmesiyle talebin normal benzine yöneldiğini aktaran Mecid, bunun istasyonların önündeki yoğunluğu artırdığını belirtti. Musul ve Bağdat’tan sevkiyat aksadı.
Mecid, bölgesel gerilim nedeniyle daha önce Musul ve Irak merkezi hükümeti üzerinden yapılan benzin sevkiyatının da aksadığını ifade etti. Halkın devlet destekli benzine yönelmek zorunda kaldığını kaydeden Mecid, Erbil’de günlük 25 ila 30 istasyonda litre fiyatı 750 dinar olan sübvansiyonlu yakıt satıldığını bildirdi.
IKBY yönetimi, merkezi hükümetten bölgeye ayrılan günlük ham petrol miktarının 50 bin varilden nüfus oranına uygun olarak yaklaşık 126 bin 700 varile çıkarılmasını talep ediyor. Yetkililer, tedarikin artmasıyla fiyatların ve istasyonlardaki yoğunluğun kısa sürede azalmasını bekliyor.
