Türkiye’de sanayi üretimi Haziran ayında bir önceki aya göre yalnızca yüzde 0,1 artarken, yıllık bazda yüzde 1,4 daraldı. Manşet verinin altında ise daha zayıf bir tablo var. Haziran’daki sınırlı aylık artışta savunma sanayiini içeren “diğer ulaşım araçları” kalemindeki yüzde 50,2’lik sıçrama belirleyici oldu. Bu kalem dışarıda bırakıldığında sanayi üretiminin aylık bazda yüzde 1,5’in üzerinde daralacağı hesaplanıyor.
TÜİK’in açıkladığı verilere göre, mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış sanayi üretimi Haziran’da aylık yüzde 0,1 arttı. Takvim etkisinden arındırılmış üretim ise geçen yılın aynı ayına göre yüzde 1,4 geriledi.
Arındırılmamış endekste yıllık yüzde 14,4’lük büyüme görülmesine karşın, takvim etkisinden arındırılmış verinin daralmaya işaret etmesi sanayideki temel eğilimin hâlâ zayıf olduğunu gösteriyor.
Son aylardaki rakamlar aynı zamanda sanayi üretiminde oldukça yüksek bir oynaklığa işaret ediyor. Üretim Nisan ayında aylık yüzde 3,8 artmış, Mayıs ayında ise yüzde 3 daralmıştı. Haziran’daki yüzde 0,1’lik artış bu sert dalgalanmanın ardından neredeyse yatay bir görünüm anlamına geliyor.
Savunma sanayii olmasaydı üretim yüzde 1,5’ten fazla daralacaktı
Nisan-Mayıs-Haziran dönemindeki sert hareketler, sanayi üretimindeki ana eğilimin okunmasını da güçleştiriyor.
Haziran ayındaki sınırlı pozitif performansın önemli bölümü, savunma sanayiini de kapsayan diğer ulaşım araçları imalatındaki olağanüstü artıştan kaynaklandı.
Bu kalemde üretim Haziran ayında bir önceki aya göre yüzde 50,2 sıçradı. Buna rağmen yıllık bazda yüzde 5,2 daralma kaydedildi.
Sermaye malı imalatında da benzer bir oynaklık görülüyor. Üretim Nisan ayında yüzde 12,3 yükselirken, Mayıs ayında yüzde 12,7 düştü. Haziran ayında ise yeniden yüzde 5,1 arttı.
Bu tablo, sanayi üretimindeki aylık değişimlerin önemli ölçüde yatırım malları ile savunma sanayii kaynaklı proje ve baz etkilerinden etkilendiğini gösteriyor.
Çekirdek imalat sanayiinde ise çok daha zayıf ve yataya yakın bir eğilim hakim.
Nitekim savunma sanayiindeki güçlü üretim artışı dışarıda bırakıldığında, Haziran ayında yüzde 0,1 artan toplam sanayi üretiminin yüzde 1,5’in üzerinde daralacağı hesaplanıyor.
Sektörler arasında büyük ayrışma
Sanayi üretiminin sektörel kırılımında da oldukça farklı eğilimler dikkat çekiyor.
Takvim etkisinden arındırılmış yıllık verilere göre kimyasal madde imalatı yüzde 4,4, gıda ürünleri imalatı yüzde 2,8 ve ana metal sanayii yüzde 5,9 büyüdü.
Enerji üretiminde yüzde 2,1, tekstilde yüzde 1 ve motorlu kara taşıtları üretiminde yüzde 2,2 artış kaydedildi.
Buna karşılık imalat sanayiinin geneli yıllık bazda yüzde 1,5 daraldı.
Bu zayıflıkta sermaye malı imalatındaki yüzde 4,7’lik gerileme önemli rol oynarken, ara malı imalatında yüzde 0,4 ile hemen hemen yatay bir görünüm izlendi.
Giyim ve makine sektörlerinde sert daralma
Sanayinin bazı önemli alt sektörlerinde ise belirgin zayıflık devam ediyor.
Makine ve teçhizat imalatı yıllık yüzde 6,9 gerilerken, giyim eşyası imalatında daralma yüzde 15,4’e ulaştı.
Metal eşya sanayii yüzde 6,1, plastik-kauçuk imalatı yüzde 3,9 ve plastik-kauçuk ürünleri imalatı yüzde 5,6 daraldı.
Madencilik ve taş ocakçılığında da yıllık bazda yüzde 1,7 gerileme kaydedildi.
Bu rakamlar özellikle iç talep, ihracat ve finansman koşullarına daha duyarlı sektörlerde baskının sürdüğüne işaret ediyor.
Haziran'da sektörlerin çoğu geriledi
Aylık veriler sanayideki kırılganlığı daha açık biçimde ortaya koyuyor.
Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış verilere göre Haziran ayında birçok sektörde üretim geriledi.
Metal eşya sanayiinde aylık daralma yüzde 9,3'e ulaşırken, giyim eşyası üretimi yüzde 7,8 ve elektrikli teçhizat imalatı yüzde 5,9 geriledi.
Buna karşılık motorlu kara taşıtlarında yüzde 4,6, gıda ürünlerinde yüzde 2,9 ve sermaye malı imalatında yüzde 5,1 artış kaydedildi.
Dolayısıyla Haziran verisi, sanayi genelinde yaygın ve güçlü bir toparlanmadan ziyade birkaç sektörün desteğiyle ayakta kalan dengesiz bir üretim görünümüne işaret ediyor.
Tüketim mallarında kırılganlık sürüyor
2025 başından bu yana kümülatif verilere bakıldığında sanayinin görece güçlü tarafının yatırım ve enerji odaklı sektörlerde yoğunlaştığı görülüyor.
Tüketim mallarına dayalı üretimde ise kırılganlık devam ediyor.
Bu yapı, sanayinin ekonomik büyümeye katkı vermeyi sürdürmesine rağmen katkının sektörler arasında dengeli dağılmadığını ortaya koyuyor.
Önümüzdeki dönemde kredi koşullarında yaşanabilecek gevşeme üretimi destekleyebilir. Buna karşılık yüksek finansman maliyetleri, küresel talepteki belirsizlik, ihracat pazarlarındaki zayıflık ve jeopolitik gelişmeler sanayi açısından önemli aşağı yönlü riskler olmaya devam ediyor.
PMI hâlâ daralma bölgesinde
Sanayinin yakın geleceğine ilişkin öncü göstergeler de güçlü bir toparlanmadan ziyade sınırlı bir iyileşmeye işaret ediyor.
İmalat PMI endeksi uzun süredir sektör açısından kritik kabul edilen 50 eşik değerinin altında seyrediyor.
PMI Mayıs ayında 49,8 seviyesindeyken Haziran’da sert biçimde 47,1’e gerilemiş, Temmuz ayında ise sınırlı toparlanmayla 47,7’ye yükselmişti.
Endeksin 50'nin altında kalmaya devam etmesi, imalat sektöründeki faaliyet koşullarının daralmayı sürdürdüğünü gösteriyor.
Elektrik tüketimi de karmaşık sinyaller veriyor. Temmuz ayında elektrik tüketimi yıllık bazda yüzde 1,08 azalırken, bir önceki aya göre yüzde 17,62 arttı.
Elektrik tüketimi, imalat PMI verileri ve sektörden gelen bazı anekdotal sinyaller birlikte değerlendirildiğinde, sanayi üretiminin önümüzdeki dönemde aylık bazda sınırlı bir büyüme gösterebileceği düşünülebilir.
Ancak Haziran verisinin ayrıntıları önemli bir uyarı içeriyor: Manşet sanayi üretimi yatay görünse de savunma sanayiinin olağanüstü katkısı çıkarıldığında üretimin temelindeki tablo çok daha zayıf.
Bu nedenle sanayide kalıcı bir toparlanmadan söz edebilmek için yalnızca toplam endeksin yükselmesi değil, büyümenin tüketim malları, makine, tekstil, giyim ve diğer çekirdek imalat sektörlerine de yayılması gerekiyor. Mevcut veriler ise şimdilik bu yönde güçlü bir sinyal vermiyor.
Google News'te Takip Edin
Para Analiz haberlerini anında almak için Google News üzerinden bizi takip edin.
Takip Et
