Türkiye'nin savunma sanayii, 'yerli ve milli' olmanın ne demek olduğunu son yirmi yılda kanıtladı; şimdi ihtiyaç duyulan, bu başarıyı sürdürülebilir kılacak ikinci adımı —uluslararasılaşmayı— aynı kararlılıkla benimsemektir.
- Yerli ve milli olmak, içe kapanmak değil; fikrî mülkiyeti ve kritik teknolojisi size ait sistemleri dost ve müttefik ülkelerin envanterine sokmak, onların savunma omurgasını kendi mühendisliğinizle inşa etmektir.
- İçe kapanan bir savunma sanayii devlete yük olurken, dünyaya açılan bir sanayi hem döviz hem jeopolitik güç kazandırır; bu nedenle uluslararasılaşma sürdürülebilirliğin ön koşuludur.
- Türkiye'nin KAAN-Endonezya ve MİLGEM-Pakistan anlaşmaları, teknoloji paylaşımı ve ortak üretim üzerine kurulu bu modelin zaten uygulanabilir olduğunu gösteriyor.
Türkiye'nin savunma sanayii, ASELSAN'dan ROKETSAN'a, TUSAŞ'tan HAVELSAN'a uzanan ekosistemiyle bir zamanlar dışarıdan tedarik edilen sistemlerin büyük kısmını bugün kendi topraklarında üretebiliyor. Ancak bu başarının ardında hayati bir soru duruyor: 'Yerli ve milli' olmak, dünyaya kapalı olmak anlamına mı gelmeli? Cevap net: Hayır. Savunma sistemleri on yıllar süren geliştirme süreçleri ve milyarlarca dolarlık yatırım gerektiriyor; bu maliyeti yalnızca iç pazarın talebiyle karşılamak, birim maliyetleri yükseltiyor ve devlet bütçesine sürekli artan bir yük bindiriyor. Yaşam döngüsü desteği de yalnızca iç envanterle sınırlı kaldığında gelir değil gider kalemine dönüşüyor. Türkiye bu gerçeğin farkında olduğunu somut adımlarla gösterdi; ancak 'yerli ve milli' söylemi kamuoyunda zaman zaman 'hiçbir şeyi paylaşmamak' şeklinde yanlış anlaşılabiliyor. Oysa en başarılı atılımlar, paylaşım ve kontrollü teknoloji transferi üzerine kurulu.
Avrupa'nın Eurofighter Typhoon programı, bu meselenin en öğretici örneğini sunuyor. 1980'lerin sonunda İngiltere, Almanya, İtalya ve İspanya'nın tek başına karşılayamayacağı geliştirme maliyetini paylaşmak için başlatılan program, BAE Systems, Airbus ve Leonardo ortaklığındaki Eurofighter Jagdflugzeug GmbH tarafından yönetiliyor. Her ülke uçağın belirli bir bölümünde uzmanlaşıyor ve kendi montaj hattını işletiyor. Ocak 2026 itibarıyla dokuz ülkede 610'dan fazla uçak envanterde ve filo bir milyon uçuş saatini geride bıraktı. Türkiye de Ekim 2025'te İngiltere ile imzaladığı 5,48 milyar sterlinlik anlaşmayla 20 adet Eurofighter siparişi verdi; bu, KAAN'ın milli motoruna geçiş süreci tamamlanana kadar hava kuvvetlerinin kapasite ihtiyacını karşılamak için str
İHA / SİHA rehberi Savunma sanayi ihracat verileri Tüm haberler
Tam Metin
Yerli ve milli olmak; fikrî mülkiyeti ve kritik teknolojisi sana ait olan bir sistemi, dost ve müttefik ülkelerin envanterine sokabilmek, onların savunma omurgasını kendi mühendisliğinle inşa etmektir. İçe kapanan bir savunma sanayii tıkandığı noktada devlete yük olur; dünyaya açılan bir savunma sanayii ise ülkesine hem döviz hem de jeopolitik güç kazandırır.
Türkiye'nin savunma sanayii son yirmi yılda "yerli ve milli" kavramını bir slogan olmaktan çıkarıp somut bir sanayi politikasına dönüştürdü. ASELSAN'dan ROKETSAN'a, TUSAŞ'tan HAVELSAN'a uzanan bir ekosistem, bir zamanlar dışarıdan tedarik edilen sistemlerin büyük kısmını bugün kendi topraklarında üretebiliyor. Ancak bu başarının ardında, çoğu zaman yeterince tartışılmayan hayati bir soru duruyor: "Yerli ve milli" olmak, kendi başına ve dünyaya kapalı olmak anlamına mı gelmeli?
Cevap net: Hayır. Bu sektörün hem devlete mali bir külfet olmaktan çıkması hem de ülkeye sürdürülebilir bir gelir kapısına dönüşmesi için, "yerli ve milli" olmanın yolu uluslararasılaşmaktan geçiyor.
Mevcut Durum: Güçlü Bir Temel, Eksik Bir Boyut
Türkiye'nin savunma sanayii bugün üretim kabiliyeti açısından gurur duyulacak bir noktada. Ancak bir sistemi tasarlayıp üretebilmek başka, o sistemi uzun vadede karlı, rekabetçi ve sürdürülebilir kılmak başka bir meseledir. Savunma sistemleri, geliştirilmesi on yıllar süren ve milyarlarca dolarlık yatırım gerektiren platformlardır. Bu maliyeti yalnızca iç pazarın talebiyle karşılamaya çalışmak, birim maliyetlerin yüksek olmasına ve devlet bütçesine sürekli artan bir yük binmesine yol açar. Üstelik bu sistemlerin onlarca yıl sürecek yaşam döngüsü desteği (bakım, yedek parça, modernizasyon) de yalnızca iç envanterle sınırlı kaldığında, bir gelir kaynağı olmaktan çıkıp sürekli bir gider kalemine dönüşür.
Türkiye bu gerçeğin farkında olduğunu somut adımlarla gösterdi. Ancak "yerli ve milli" söylemi kamuoyunda zaman zaman "hiçbir şeyi paylaşmamak" veya "her şeyi tek başımıza yapmak" şeklinde yanlış anlaşılabiliyor. Oysa Türkiye'nin en başarılı savunma atılımları; tam da paylaşım, ortaklık ve kontrollü teknoloji transferi üzerine kuruludur.
Neden Uluslararasılaşma Şart? Avrupa'nın Kırk Yıllık Tecrübesi
Avrupa'nın savaş uçağı sanayii, bu meselenin en öğretici örneğini sunuyor. Eurofighter Typhoon programı, 1980'lerin sonunda İngiltere, Almanya, İtalya ve İspanya'nın tek başına karşılayamayacağı bir geliştirme maliyetini paylaşmak için bir araya gelmesiyle doğdu. Program; BAE Systems, Airbus ve Leonardo ortaklığındaki Eurofighter Jagdflugzeug GmbH tarafından yönetiliyor. Her ülke uçağın belirli bir bölümünün üretiminde uzmanlaşıyor ve kendi nihai montaj hattını işletiyor.
Sonuç kırk yıl sonra ortada: Ocak 2026 itibarıyla dokuz ülkede 610'dan fazla uçak envanterde ve filo bir milyon uçuş saatini geride bıraktı. Üstelik program, kurucu ülkelerin dışına da açıldı; nitekim Türkiye de Ekim 2025'te İngiltere ile imzaladığı 5,48 milyar sterlinlik anlaşmayla 20 adet Eurofighter siparişi verdi.
Türkiye'nin Eurofighter alımı, KAAN'ın milli motoruna geçiş süreci tamamlanana kadar hava kuvvetlerindeki kapasite ihtiyacını karşılamak için atılmış stratejik bir adımdır. Ancak sürecin kendisi başka bir gerçeği de hatırlatıyor: Almanya'nın satışa uzun süre onay vermemesi, uluslararasılaşmanın tek yönlü olmadığını, karşılıklı bir bağımlılık yarattığını gösterdi. Bu durum, dışa bağımlı kalmadan uluslararası ortaklıklara girerken dahi kritik alt sistemlerde ve fikrî mülkiyette (IP) millî kontrolü elde tutmanın ne kadar hayati olduğunu kanıtlıyor. Uluslararasılaşmanın amacı bağımlılık yaratmak değil; eşit, dengeli ve karşılıklı ortaklıklar kurmaktır.
Türkiye'nin Kendi Başarı Örnekleri: Doğru Model Zaten Var
Türkiye'nin son dönemde imzaladığı iki büyük anlaşma, teknoloji paylaşımı, ortak üretim ve karşılıklı kazanç üzerine kurulu bu uluslararasılaşma modelinin zaten uygulanabildiğini gösteriyor.
-
KAAN - Endonezya Ortaklığı: Temmuz 2025'te Endonezya ile imzalanan ve Cumhuriyet tarihinin tek kalemde yapılan en büyük savunma ihracatı olan bu sözleşme, 48 adet KAAN savaş uçağını kapsıyor ve değeri 10 milyar doları aşıyor. Anlaşma sadece bir satış değil; Endonezya'nın yerel sanayisiyle ortak üretimi, teknoloji transferini ve yerel kapasitenin kullanımını içeriyor. TUSAŞ'ın da vurguladığı gibi bu model, var olan teknolojiyi paylaşarak hem yüksek gelir elde etmenin hem de dost ülkelerle uzun soluklu bir ortaklık kurmanın en sağlıklı yoludur.
-
MİLGEM - Pakistan İşbirliği: 2018'de imzalanan dört korvetlik anlaşmayla gemilerin ikisi İstanbul’da, ikisi ise Türkiye’nin teknik rehberliği ve teknoloji transferiyle Pakistan’ın Karaçi Tersanesi’nde inşa edildi. Bu model, Pakistan’ın yerel gemi inşa kabiliyetini artırırken; ana platform tasarım haklarını, kritik alt sistem tedariğini (ADVENT Savaş Yönetim Sistemi, radar ve silah paketleri) ve uzun vadeli modernizasyon bağımlılığını Türkiye'de tuttu. Bu proje, Türk savunma ekosistemini yabancı bir donanmanın merkezine yerleştiren stratejik bir vitrindir.
Bu iki örnek net bir mesaj veriyor: Türkiye'nin vizyon eksikliği yok. Eksik olan, bu başarılı modellerin istisna olmaktan çıkarılıp sistematik bir sanayi politikasının varsayılan yaklaşımı hâline getirilmesidir.
Uluslararasılaşmamanın Bedeli
İçe kapalı bir "yerli ve milli" anlayışının maliyeti somut ve hesaplanabilirdir:
-
Birim Maliyetlerin Yükselmesi: Yalnızca iç pazara üretim yapan bir platform ölçek ekonomisinden yararlanamaz. Birim maliyetlerin yüksek kalması devlet bütçesine sürekli artan bir yük bindirir.
-
Kayıp Gelir Potansiyeli: Ortak üretime veya ihracata açılmayan bir sistem, hem ilk satış gelirinden hem de onlarca yıl sürecek yaşam döngüsü desteğinden (bakım, modernizasyon, yedek parça) elde edilecek uzun vadeli gelirden mahrum kalır.
-
Teknolojik Durağanlık Riski: Uluslararası ortaklıklar farklı mühendislik kültürlerini, test tecrübelerini ve tedarik zincirlerini bir araya getirir. Yalnızca iç kaynaklarla sınırlı kalan programlar bu çapraz öğrenme fırsatını kaçırır.
-
Müttefik Ağlarından İzolasyon: Ortak platformlar aynı zamanda siyasi ve stratejik bağların taşıyıcısıdır. Uluslararasılaşmayan bir sanayi, bölgesel ve küresel müttefiklik ağları içinde yalnızlaşma riski taşır.
Öneriler ve Yol Haritası
-
KAAN ve MİLGEM Modelinin Standartlaşması (0-1 Yıl): Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB), büyük platform ihracatlarında teknoloji transferi ve ortak üretimi bir istisna değil, varsayılan sözleşme yapısı olarak benimsemelidir.
-
Çok Uluslu Geliştirme Ortaklıkları (1-3 Yıl): Yeni nesil platformlarda (İHA/SİHA sistemlerinin geleceği, insansız deniz araçları vb.), Avrupa'nın Eurofighter modelinde olduğu gibi maliyet ve risk paylaşımına dayalı ortak geliştirme modelleri değerlendirilmelidir.
-
Fikrî Mülkiyet ve Yaşam Döngüsü Gelir Yönetimi (Sürekli): İhraç edilen her platform için satış sonrası bakım, modernizasyon ve yedek parça desteği planlı bir gelir modeli olarak kurgulanmalı, tek seferlik satıştan öte uzun vadeli bir nakit akışı yaratılmalıdır.
-
"Yerli ve Milli" Söyleminin Yeniden Çerçevelenmesi (0-6 Ay): Kamuoyu iletişiminde "yerli ve milli" kavramının içe kapanma değil; kendi ayakları üzerinde durabilen, rekabetçi ve dünyaya açık bir sanayi vizyonu olduğu net şekilde anlatılmalıdır.
Sonuç
Türkiye'nin savunma sanayii, "yerli ve milli" olmanın ne demek olduğunu son yirmi yılda kanıtladı. Şimdi ihtiyaç duyulan, bu başarıyı sürdürülebilir kılacak ikinci adımı —uluslararasılaşmayı— aynı kararlılıkla benimsemektir. KAAN'ın Endonezya'ya, MİLGEM'in Pakistan'a açılan yolu, bunun mümkün ve karlı olduğunu gösterdi. Mesele, bu istisnaları kural hâline getirebilmektir.
"Yerli ve milli olmak; her somunu kendi sınırların içinde sıkıp ürettiğin platformu depoda saklamak değildir. Aksine; fikrî mülkiyeti ve kritik teknolojisi sana ait olan bir sistemi, dost ve müttefik ülkelerin envanterine sokabilmek, onların savunma omurgasını kendi mühendisliğinle inşa etmektir. İçe kapanan bir savunma sanayii tıkandığı noktada devlete yük olur; dünyaya açılan bir savunma sanayii ise ülkesine hem döviz hem de jeopolitik güç kazandırır."
Kaynakça
-
Army Recognition. (2025, Aralık). Türkiye Hands Over Second MILGEM-Class Corvette PNS Khaibar to the Pakistan Navy Fleet.
-
EDR Magazine. (2023). ASFAT masterpiece: the Babur-class Pakistan Navy MILGEM corvette programme.
-
Eurofighter Jagdflugzeug GmbH. (2026). Eurofighter Typhoon Official Enterprise Data & Program Overview.
-
MarketScreener / Reuters. (2025, Ekim). Turkey signs $7.3 billion contract for 20 Eurofighter Typhoon aircraft.
-
Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB). (2025). 48 Adet KAAN Türkiye'de Üretilerek Endonezya'ya İhraç Edilecek [Basın Açıklaması].
-
SavunmaSanayiST. (2025). KAAN Endonezya yolcusu: Türkiye'den tek kalemde dev ihracat.
-
The Aviationist. (2026, Ocak). Eurofighter Typhoon Fleet Reaches One Million Flight Hours.
-
TUSAŞ. (2026). Türkiye ile Endonezya Arasında Atılan İmzalarla Türkiye Tarihinin Rekor İhracat Sözleşmesi Gerçekleştirildi [Kurumsal Açıklama].
-
19FortyFive. (2026, Temmuz). Stealth Surprise: A Wave of Nations Is Buying Europe's Eurofighter Typhoon Instead of the F-35.
- 23.08.2026
- Süre : 2 dk
- 58 kez okundu
