Büyük güç rekabetinin yeniden hız kazanması, yapay zekâ ve insansız sualtı sistemlerinin gelişimiyle birlikte denizaltılar, 21. yüzyılın en kritik stratejik caydırıcılık unsurlarından biri haline geliyor. ABD'den Çin'e, Kanada'dan Avustralya'ya kadar birçok ülke milyarlarca dolarlık yeni nesil denizaltı programlarını hayata geçirirken, küresel denizaltı pazarı da 2030'lara doğru tarihinin en hızlı büyüme dönemlerinden birini yaşıyor.
21. Yüzyılın Stratejik Caydırıcılığı: Denizaltılar
Denizaltıların stratejik önemi iki sahada mütalaa edilebilir. Birincisi; sahip oldukları harekât kabiliyeti (sürat ve seyir siası/gizlilik ve emniyet), ikincisi ise taşıdıkları silahlar ve evsaflarıdır. Son yıllarda değişen jeopolitik dengeler, büyük güç rekabetinin yeniden hız kazanması ve deniz harekât ortamının giderek daha karmaşık hale gelmesi, denizaltıları modern deniz kuvvetlerinin en kritik stratejik unsurlarından biri haline getirmiştir. Üç boyutlu harekât ortamında sessizce hareket edebilen, uzun süre su altında kalarak gizlilik içinde görev icra edebilen ve düşman kontrolündeki sularda dahi bağımsız operasyon yürütebilen denizaltılar; caydırıcılık, istihbarat toplama, deniz hâkimiyeti, denizden güç aktarımı ve stratejik nükleer caydırıcılık gibi görevlerde benzersiz kabiliyetler sunmaktadır. Özellikle hipersonik silahlar, yapay zekâ destekli sensör sistemleri ve insansız sualtı araçlarının yaygınlaşmasıyla birlikte denizaltılar artık yalnızca bir silah platformu değil, aynı zamanda geleceğin ağ merkezli sualtı harp mimarisinin ana unsuru olarak değerlendirilmektedir.
Bu dönüşüm, dünya genelinde Soğuk Savaş döneminden bu yana görülen en büyük denizaltı inşa dalgasını da beraberinde getirmiştir. ABD, Columbia ve Virginia Sınıfı Denizaltı programlarını sürdürürken; Çin benzeri görülmemiş bir üretim temposuyla filosunu büyütmekte, Birleşik Krallık Dreadnought Sınıfını, Fransa SNLE 3G programını, Avustralya ise AUKUS kapsamında nükleer denizaltı kabiliyeti kazanmayı hedeflemektedir. Kanada'nın 12 adet Tip 212CD Denizaltısı için Almanya merkezli TKMS'yi seçmesi, Brezilya'nın PROSUB Programı, Hindistan'ın yerli nükleer denizaltı projeleri ile Japonya ve Güney Kore'nin gelişmiş konvansiyonel denizaltı yatırımları da bu küresel eğilimin önemli örnekleri arasında yer almaktadır. Mevcut siparişler, birçok büyük üreticinin üretim kapasitesini 2030'lu yılların sonuna kadar doldurmuş durumdadır.
Savunma sanayi pazarındaki veriler de bu yükselişi doğrulamaktadır. Küresel denizaltı pazarının 2025 yılında yaklaşık 12,9 Milyar ABD Doları seviyesinden 2030 yılında 16,4 Milyar ABD Dolarına ulaşması ve yıllık ortalama %5'in üzerinde büyümesi beklenmektedir. Bu büyümenin temel itici güçlerini ise gelişmiş tahrik sistemleri, düşük akustik iz teknolojileri, yapay zekâ destekli görev yönetimi, insansız sualtı araçlarıyla müşterek harekât konseptleri ve denizaltı modernizasyon programları oluşturmaktadır. 2030'lu yıllarda deniz üstünlüğünün yalnızca su üstünde değil, giderek daha fazla suyun altında şekilleneceği; denizaltı teknolojilerine yatırım yapan ülkelerin hem askeri caydırıcılık hem de savunma sanayii açısından önemli bir stratejik avantaj elde edeceği değerlendirilmektedir.
Bu makalemizde sırasıyla Kanada, Polonya, Hollanda, Yunanistan ve ülkemizde devam eden denizaltı inşa programlarına kısaca bir göz atacak ve inşası devam eden veya inşasına başlanacak denizaltıların teknik özelliklerine ilişkin özet bilgi paylaşacağım.
Kanada'nın Yeni Denizaltı Programında Tercihi TKMS ve Tip 212CD Oldu
Küresel ölçekte hız kazanan denizaltı modernizasyon ve yeni nesil denizaltı inşa programlarının en dikkat çekici örneklerinden biri Kanada Kraliyet Deniz Kuvvetleri (RCN)’nin yaşlanan ve 2030’lu yılların ortalarından itibaren hizmet dışına çıkarılmaları beklenen Victoria Sınıfı (eski Upholder Sınıfı 4 adet denizaltı, 70,26m uzunluğunda ve dalmış durumda 2,455 ton deplasmanda) denizaltılarının yerini alacak 12 yeni nesil konvansiyonel denizaltının tedarik edilmesi maksadıyla başlatılan Canadian Patrol Submarine Projesi (CPSP)’dir. Yaklaşık 20-50 Milyar ABD Doları büyüklüğüyle ülke tarihinin en büyük savunma tedarik programı olarak öne çıkan Canadian Patrol Submarine Project (CPSP) kapsamında Bilgi İstek Dokümanı (BİD/RFI) Eylül 2024/Şubat 2025 tarihlerinde yayınlanmıştır.
İhale sürecinde Kanada dünyanın önde gelen altı denizaltı üreticisinden teklif almıştır. Bu kapsamda değerlendirmeye alınan firmalar ve teklif ettikleri platformlar şu şekildeydi:
- Hanwha Ocean (Güney Kore): Jang Yeongsil Sınıfı Denizaltı (KSS-III Batch II)
- Mitsubishi Heavy Industries (MHI, Japonya): Taigei Sınıfı Denizaltı
- Naval Group (Fransa): Orka Sınıfı Denizaltı (Blacksword Barracuda türevi)
- Navantia (İspanya): S-80 Plus Sınıfı Denizaltı
- Saab Kockums (İsveç): C71 Expeditionary Sınıfı Denizaltı (A26 Blekinge tasarımının uzun menzilli bir türevi)
- thyssenkrupp Marine Systems (TKMS, Almanya): Tip 212CD Denizaltısı
Yapılan teknik ve operasyonel değerlendirmeler sonucunda Kanada, 26 Ağustos 2025 tarihinde aday sayısını ikiye indirerek TKMS'nin Tip 212CD (Common Design/Ortak Tasarım) platformu ile Hanwha Ocean'ın Jang Yeongsil Sınıfı (KSS-III Batch II) Denizaltısını kısa listeye (shortlist) aldı. Böylece CPSP ihalesinin son aşamasında rekabet, Alman Tip 212CD ile Güney Kore'nin KSS-III Batch II platformları arasında devam etti. Kasım 2025’te firmalardan tekliflerini sunmaları istenmiş (RFP) ve her iki firmadan teklifleri Mart 2026’da alınmıştır.
Kanada Federal Hükümeti, CPSP kapsamında sunulan teklifleri dört ana kriter üzerinden değerlendirmiştir. Toplam puanlamanın %20'sini platformun teknik ve operasyonel kabiliyetleri oluştururken, en yüksek ağırlık %50 ile bakım-idame, lojistik destek ve yaşam döngüsü yönetimine verilmiştir. Mali teklif değerlendirmesi toplam puanın %15'ini oluştururken, kalan %15 ise stratejik iş birliği, teknoloji transferi, yerel sanayi katılımı ve ekonomik katkıyı kapsayan “Stratejik ve Ekonomik İş Ortaklıkları” kriteri üzerinden belirlenmiştir. Bu değerlendirme sistemi, Kanada'nın platform performansından ziyade ömür devri maliyeti, sürdürülebilirlik, yerel sanayi katılımı ve uzun vadeli stratejik ortaklık unsurlarına öncelik verdiğini göstermesi açısından dikkat çekmektedir.
Kanada Federal Hükümeti'nin teklifleri değerlendirirken teknik performansa yalnızca %20 ağırlık vermesi, buna karşılık bakım-idame, lojistik destek ve yaşam döngüsü yönetimine toplam puanın yarısını ayırması, platform seçiminde operasyonel kabiliyet kadar sürdürülebilirlik ve uzun vadeli ortaklık modeline de öncelik verildiğini göstermektedir. Bu çerçevede Kanada Kraliyet Deniz Kuvvetleri'nin belirlediği 7.000 deniz mili intikal menzili, görev bölgesinde en az 21 gün şnorkelsiz harekât ve 60 günlük bağımsız görev süresi gibi iddialı isterler dikkate alındığında, TKMS'nin bu gereksinimleri Tip 212CD platformu üzerinde hangi tasarım çözümleriyle karşılamayı planladığı kamuoyuna açıklanan bilgiler ışığında net değildir. Benzer şekilde yaklaşık 15.000 deniz mili harekât menziline sahip Blacksword Barracuda platformunun kısa listeye kalamaması da, CPSP değerlendirme sürecinde teknik performansın yanı sıra platform olgunluğu, program riski, yaşam döngüsü maliyetleri, teslimat takvimi ve uzun vadeli endüstriyel ortaklık kriterlerinin belirleyici rol oynadığını göstermesi bakımından dikkat çekicidir.
Programın temel amacı yalnızca mevcut filoyu yenilemek değil; Kanada'nın Arktik bölgesindeki egemenliğini güçlendirmek, Kuzey Atlantik'te Rus denizaltı faaliyetlerine karşı NATO görevlerine katkısını artırmak ve Kanada'nın üç okyanusta kesintisiz sualtı harekât kabiliyeti kazanmasını sağlamak olarak tanımlanıyor.
İhalede kısa listeye kalan hem Tip 212CD (Common Design), hem de KSS-III Batch II denizaltıları Kanada Kraliyet Deniz Kuvvetleri (RCN)’nin teknik gereksinimlerini karşılayan, yeni nesil havadan bağımsız tahrik (AIP) sistemine sahip gelişmiş konvansiyonel denizaltılar arasında yer alıyor. Ancak tasarım felsefeleri önemli farklılıklar gösteriyor.
Almanya (6x, ilki 2032 yılında teslim edilecek) ve Norveç (6x ilki 2029 yılında teslim edilecek) tarafından ortak geliştirilen Tip 212CD, yaklaşık 74 metre uzunluğa, 13 m yüksekliğe ve sualtında 2,800 ton deplasmana sahip yeni nesil bir hava-bağımsız tahrik (AIP) denizaltısıdır. Platformun en dikkat çekici özelliği, aktif sonar yansımalarını azaltan elmas (diamond) formundaki gövde tasarımı, manyetik iz bırakmayan amanyetik çelik saclardan imal edilmiş çift cidarlı çelik gövdesi, son derece düşük akustik izi ve hidrojen yakıt hücreli AIP sistemi ile uzun süre şnorkel yapmadan su altında görev icra edebilmesidir. 320 kW kapasiteli 4’üncü Nesil FC4G/ASFC Yakıt Hücrelerine yeni nesil PERMASYN elektrik motorunun eşlik ettiği tahrik sistemi, denizaltıya son derece sessiz seyir kabiliyeti kazandırırken özellikle Arktik ve Kuzey Atlantik gibi zorlu harekât ortamlarında önemli bir avantaj sağlıyor. Tip 212CD'nin savaş sistemi mimarisi de tamamen yeni nesil çözümlerden oluşuyor. Atlas Elektronik ile Kongsberg Defence & Aerospace ortak girişimi olan KTA Naval Systems tarafından geliştirilen ORCCA Muharebe Yönetim Sistemi, gelişmiş sensör füzyonu, yüksek durumsal farkındalık ve NATO kuvvetleriyle tam birlikte çalışabilirlik sağlıyor. Platform; ağır torpidoların yanı sıra gelecekte IDAS hava savunma füzesi ve SeaSpider anti-torpido sistemi gibi gelişmiş silahların entegrasyonuna da uygun olarak tasarlandı. Düşük görünürlük özellikleri, gelişmiş sonar paketi, özel kuvvet intikali ve sualtı keşif-gözetleme görevlerindeki yüksek performansı sayesinde Tip 212CD, günümüzün en gelişmiş konvansiyonel denizaltı tasarımlarından biri olarak kabul ediliyor.
Hanwha Ocean tarafından geliştirilen KSS-III Batch II, Güney Kore'nin tamamen yerli imkânlarla geliştirdiği uzun menzilli mavi su denizaltısıdır. Yaklaşık 89 metre uzunluğundaki platform, lityum-iyon bataryaları, 10 hücreli dikey atım sistemi (VLS) ve yüksek mühimmat kapasitesiyle dikkat çekmektedir. Teknik özelliklerine aşağıda ayrıntılı olarak değinilecektir.
Aslında Kanada’nın Yeni Denizaltı Programı (CPSP) kapsamında kazanan firmanın ve denizaltı çözümünün NATO 2026 Ankara Zirvesi sırasında açıklanması bekleniyordu, ancak Kanada Başbakanı Mark CARNEY, 6 Temmuz 2026 tarihinde yaptığı açıklamayla CPSP programının tercih edilen tedarikçisi (Preferred Supplier) olarak TKMS'nin seçildiğini duyurdu. Taraflar arasında sözleşme müzakerelerinin 2027 yılı sonuna kadar tamamlanması ve ilk dört denizaltının 2034 yılında teslim edilmesi planlanıyor. Kanada, Almanya ve Norveç arasında oluşturulan üçlü ortaklık modeli sayesinde Ottawa yalnızca yeni bir denizaltı platformu kazanmayacak; aynı zamanda NATO'nun ortak lojistik, eğitim, bakım ve tedarik zincirine entegre edilmiş uzun vadeli bir sanayi ve teknoloji iş birliği ağına da dahil olacak. TKMS'ye CPSP programı Kanada ekonomisinde toplam 167 Milyar Kanada Doları (yaklaşık 117 Milyar ABD Doları) tutarında ekonomik faaliyet yaratacak. Projenin doğrudan ekonomik etkisinin ise 86 Milyar Kanada Dolarını aşması beklenirken, iş birliği kapsamında ülke genelinde 650.000'in üzerinde kişi-yıllık istihdam oluşturulacağı öngörülüyor. TKMS açısından CPSP programı, bugüne kadarki en büyük sipariş olarak, mevcut sipariş portföyünü yüzde 50'nin üzerinde artıracak ve üretim hattını 2030'lu yıllara kadar güvence altına alacak stratejik bir başarı niteliği taşıyor.
KSS-III Batch II: Güney Kore'nin Yeni Nesil Okyanus Denizaltısı
Hanwha Ocean tarafından geliştirilen KSS-III Batch II (2’inci Paket), Güney Kore'nin tamamen yerli imkânlarla geliştirdiği, uzun menzilli mavi su harekâtı için tasarlanmış yeni nesil dizel-elektrik taarruz denizaltısıdır. 89,4 metre uzunluğa ve dalmış durumda yaklaşık 4.000 ton deplasmanına sahip olan platform, önceki Batch I konfigürasyonuna göre daha büyük gövdesi sayesinde daha yüksek yakıt, mühimmat ve görev yükü kapasitesi ile uzun süreli devriye görevlerine uygun hale getirilmiştir.
KSS-III Batch II'nin en dikkat çekici özelliği, hava-bağımsız tahrik (AIP) sistemi ile birlikte kullanılan lityum-iyon batarya teknolojisi ve 10 hücreli Dikey Atım Sistemi (VLS) entegrasyonudur. Güney Kore Deniz Kuvvetleri, 2021 yılında KSS-III Batch I üzerinden Hyunmoo-4-4 denizaltından atılan balistik füzenin (SLBM) başarılı test atışını gerçekleştirerek VLS mimarisinin operasyonel etkinliğini kanıtlamıştır. Batch II konfigürasyonu ise artırılan VLS kapasitesi sayesinde seyir füzeleri ve konvansiyonel balistik füzelerle kara hedeflerine taarruz kabiliyeti sunarken, aynı zamanda denizaltıya stratejik caydırıcılık rolü de kazandırmaktadır.
Platformun sensör paketi de tamamen yeni nesil sistemlerden oluşmaktadır. Safran üretimi mukavim tekneye nüfuz etmeyen (non-hull penetrating) dijital optronik periskoplar, çok bantlı elektro-optik/kızılötesi görüntüleme, HDTV kamera ve lazer mesafe ölçer sistemleriyle klasik optik periskopların yerini almıştır. Elektronik destek ve haberleşme istihbaratı görevleri Indra Pegaso ESM sistemi tarafından yürütülürken, tüm sensör ve silah sistemleri Hanwha Systems tarafından geliştirilen Muharebe Yönetim Sistemi altında entegre edilmektedir. Ana sonar sistemi ise LIG Nex1 tarafından geliştirilmiş olup, yeni nesil konformal baş sonar dizisi ve uzatılmış yan sonar dizileri sayesinde önceki Batch I konfigürasyonuna göre çok daha yüksek pasif ve aktif tespit performansı sunmaktadır.
Silah yükü açısından KSS-III Batch II, altı adet 533 mm torpido tüpüne ilave olarak sahip olduğu 10 hücreli VLS sayesinde Batılı konvansiyonel denizaltılardan ayrışmaktadır. Platform; ağır torpidolar, gemisavar füzeler, mayınlar ile kara taarruz görevlerinde kullanılabilecek seyir ve balistik füzeleri aynı anda taşıyabilen ilk konvansiyonel denizaltı tasarımlarından biri olarak öne çıkmaktadır.
Yüksek otomasyon seviyesi sayesinde yaklaşık 26-35 kişilik mürettebatla görev yapabilen KSS-III Batch II, iki katlı yaşam mahalleri, artırılmış yaşam alanı ve geliştirilmiş ergonomisiyle uzun süreli okyanus devriyeleri için optimize edilmiştir. Büyük gövde hacmi, gelecekte insansız sualtı araçları ve yeni görev sistemlerinin entegrasyonuna da imkân tanımaktadır.
Halihazırda seri üretim aşamasında bulunan KSS-III Batch II, Güney Kore'nin yalnızca kıyı savunmasına yönelik değil, Hint-Pasifik bölgesinde uzun menzilli güç projeksiyonu gerçekleştirebilecek yüksek caydırıcılığa sahip mavi su denizaltısı geliştirme vizyonunun en önemli ürünü olarak değerlendirilmektedir. Özellikle yüksek mühimmat kapasitesi, VLS entegrasyonu ve lityum-iyon batarya teknolojisi sayesinde, günümüzde dünyanın en gelişmiş konvansiyonel denizaltı platformları arasında gösterilmektedir.
Polonya ORKA Programında Tercih Saab A26 Blekinge Oldu
Polonya, Baltık Denizi'nde değişen güvenlik ortamı ve Rusya'nın artan denizaltı faaliyetleri karşısında sualtı harekât kabiliyetini yeniden inşa etmek amacıyla yürüttüğü ORKA (Orca) Yeni Denizaltı Programı kapsamında İsveçli Saab firmasının geliştirdiği A26 Blekinge Sınıfı Denizaltıyı tercih etti. Firma seçiminin Kasım 2025’de yapıldığı ORKA Programı kapsamında hükümetler arası resmi anlaşma ise 29 Haziran 2026 tarihinde Polonya ve İsveç hükümetleri arasında imzalandı. Yaklaşık 47 Milyar İsveç Kronu (yaklaşık 4,8 Milyar ABD Doları) değerindeki anlaşma altında Polonya Deniz Kuvvetleri için üç adet A26 Blekinge Sınıfı Denizaltı 2038 yılına kadar tedarik edilecektir. Anlaşma, denizaltı tedarikinin yanı sıra eğitim, teknoloji transferi, lojistik destek ve savunma sanayii iş birliğini de kapsayan kapsamlı bir stratejik ortaklık niteliği taşıyor.
6 Aday Yarıştı
Avrupa'nın son yıllardaki en önemli konvansiyonel denizaltı ihalelerinden biri olarak görülen ORKA Programı'nda altı büyük uluslararası üretici yarıştı. İhalede;
- Saab (İsveç) – A26 Blekinge Sınıfı,
- Hanwha Ocean (Güney Kore) – KSS-III,
- thyssenkrupp Marine Systems (Almanya) – Tip 212CD,
- Naval Group (Fransa) – Scorpène Evo,
- Fincantieri (İtalya) – U212 Near Future Submarine (NFS),
- Navantia (İspanya) – S-80 Plus
platformlarını Polonya'ya teklif etti. Güney Koreli Hanwha Ocean ile Alman TKMS, ihalenin en güçlü adayları arasında gösterilirken, Hanwha Ocean teknoloji transferi, yerel sanayi katılımı ve Polonya'da bakım-onarım altyapısı kurulmasını içeren kapsamlı bir sanayi iş birliği paketi sunmuştu. Ancak Polonya, teknik kabiliyetlerin yanı sıra Baltık Denizi'nin operasyonel gereksinimleri ve İsveç ile geliştirilen bölgesel güvenlik ortaklığını dikkate alarak tercihini Saab'ın teklifinden yana kullandı.
Neden A26 tercih edildi?
İsveç Savunma Bakanlığı'na göre A26 Blekinge, özellikle Baltık Denizi'nin sığ, dar ve karmaşık akustik yapısı dikkate alınarak geliştirildi. Saab tarafından geliştirilen A26 Blekinge, özellikle Baltık Denizi'nin sığ, dar ve karmaşık akustik yapısına uygun olarak tasarlanmış beşinci nesil bir konvansiyonel denizaltı olarak öne çıkıyor. Platform, kanıtlanmış Stirling Motorlu Havadan Bağımsız Tahrik (AIP) sistemi sayesinde haftalar boyunca şnorkel yapmadan su altında görev icra edebiliyor. İsveç denizaltılarının karakteristik özelliği olan X-konfigürasyonlu dümen sistemi, yüksek manevra kabiliyeti ve sığ sularda emniyetli operasyon imkânı sağlarken, özel geometrili katmanlı yelken (sail) tasarımı aktif sonar yansımalarını ve radar izini azaltarak platformun gizlilik seviyesini artırıyor. Periskop yerine kullanılan mukavim tekneye nüfuz etmeyen elektro-optik direkler (optronik mast) sayesinde komuta merkezi teknenin daha uygun bir bölgesine yerleştirilmiş, böylece hem iç yerleşim hem de ergonomi önemli ölçüde geliştirilmiştir. Dünyanın ilk 5’inci Nesil Denizaltısı olarak lanse edilen A26'nın en dikkat çekici özelliklerinden biri ise Çok Amaçlı Görev Portalı (Multi-Mission Portal-MMP) olarak adlandırılan geniş çaplı çok amaçlı görev kilididir. Torpido kovanları arasında konumlandırılmış yaklaşık 1,5 metre çapında geniş hacimli bir görev kilidi (airlock) olan MMP, denizaltı dalmış durumdayken SAT/SAS timleri ve özel kuvvet personelinin sessiz şekilde denizaltıyı terk etmesine veya yeniden denizaltıya alınmasına olanak sağlarken, insansız sualtı araçları (UUV) ile otonom sualtı sistemlerinin de gizlilik içinde denize konuşlandırılması ve geri alınması için esnek bir görev yükü geçiş sistemi (flexible payload lock) olarak görev yapmaktadır. Modüler görev mimarisi, A26'yı yalnızca klasik denizaltı harbi görevleri için değil; istihbarat, keşif-gözetleme, özel kuvvet harekâtı ve insansız sistemlerle müşterek operasyonlar için de optimize edilmiş çok rollü bir platform haline getiriyor. İsveç makamları, Polonya'nın seçiminde A26'nın Baltık Denizi şartlarına özel olarak geliştirilmiş gizlilik, dayanıklılık ve manevra kabiliyetinin belirleyici olduğunu vurguladı.
A26 Blekinge üzerinde Dikey Atım Sistemi (VLS) yer almamakta ancak A26 Blekinge tasarımının uzun menzilli harekât ihtiyaçlarını karşılamak üzere geliştirilen büyütülmüş bir versiyonu olan A26 Oceanic (Extended Range) üzerinde her biri 6 hücreli (tambura şeklinde) olmak üzere toplamda 3 VLS ve 18 hücre taşınabilmektedir. A26 Oceanic, 80 metrenin üzerindeki uzunluğu ve 3.000 tonun üzerindeki suüstü deplasmanı ile standart A26'ya kıyasla daha fazla yakıt, daha geniş görev yükü kapasitesi ve artırılmış yaşam alanı sunmaktadır. Platformun harekât menzili, 10 knot ekonomik süratte 10.000 deniz milinin üzerine çıkarılırken, 50 günden fazla görev süresi (endurance) sağlayacak şekilde tasarlanmıştır. Denizaltı, görev profiline bağlı olarak 20 ila 50 personelden oluşan bir mürettebatla görev yapabilecek kapasiteye sahiptir. Bu özellikleriyle A26 Oceanic, Baltık Denizi gibi kıyı sularına yönelik optimize edilen standart A26 Blekinge tasarımından farklı olarak, okyanus aşırı uzun süreli devriye görevleri, bayrak gösterme (power projection), istihbarat, keşif-gözetleme, özel kuvvet harekâtı ve insansız sualtı araçlarının (UUV) kullanımını içeren geniş kapsamlı görevler için geliştirilen seferî (expeditionary) bir denizaltı çözümü olarak öne çıkmaktadır. Bu konfigürasyon, Saab tarafından özellikle Kanada'nın Canadian Patrol Submarine Project (CPSP) kapsamında C71 Expeditionary adıyla sunulan teklifin temelini oluşturmuştur.
Teslimat takvimi ve geçiş süreci
Anlaşma kapsamında Polonya'nın yeni denizaltıları teslim alana kadar oluşacak kabiliyet boşluğunu gidermek amacıyla İsveç Deniz Kuvvetleri envanterindeki HMS Södermanland Denizaltısı 2032 yılına kadar Polonya'ya kiralanacak. Yaklaşık 40 yıllık hizmet geçmişine sahip olan HMS Södermanland, 2014-2016 yıllarında kapsamlı modernizasyondan geçirilmiş, 2022 yılında ise ömür uzatma programına alınmıştı.
Polonyalı denizaltıcıların eğitimi 2026 yılı Ağustos ayında başlayacak ve personel, 2027-2038 döneminde İsveç'in HMS Blekinge ve HMS Skåne Denizaltıları üzerinde yürütülecek test ve geliştirme faaliyetlerine katılacak. Böylece bir yandan ORKA Programı'nın hizmete giriş süreci hızlandırılırken, diğer yandan da Polonya Deniz Kuvvetleri’nin A26 filosu hizmete girmeden önce platformun kullanımına yönelik operasyonel tecrübe kazanması ve sualtı harekât kabiliyetinin kesintisiz şekilde korunması hedeflenmiştir.
Teslimat takvimine ilişkin resmi ayrıntılar henüz açıklanmamış olmakla birlikte, ilk A26 denizaltısının 2030-2031 döneminde, kalan iki platformun ise bunu takip eden yıllarda teslim edilmesi öngörülüyor. İsveç tarafı, yeni denizaltılar hizmete girene kadar eğitim, test, lojistik ve teknik destek sağlamayı taahhüt ederken, Polonya tersanelerinin bakım-idame faaliyetlerine aktif katılımını öngören kapsamlı bir sanayi iş birliği modeli de programın önemli unsurları arasında yer alıyor.
Polonya'nın 2025 yılında A26 Denizaltısını seçmesi, birçok kişi tarafından 2010 yılında başlayan ancak uzun yıllar ilerleme kaydedemeyen A26 Denizaltı Geliştirme Programı için önemli bir dönüm noktası olarak değerlendirildi. İsveç'in 2015 yılında sipariş ettiği ilk A26 denizaltısı HSwMS Blekinge, Haziran 2022'de kızağa konulmuş olup teslimatının 2031 yılında gerçekleştirilmesi bekleniyor. Polonya'nın üç adet A26 siparişi sayesinde Saab Kockums üretim hattı yeniden yüksek tempoda çalışmaya başlayacak ve ölçek ekonomisi yakalayacaktır. Bu durum gelecekte İsveç'in de ilave A26 siparişleri vermesinin önünü açabilir. Polonya için üretilecek A26'ların silah sistemi ve donanım konfigürasyonuna ilişkin henüz resmi bir açıklama yapılmadı. Bununla birlikte Saab, savunma fuarlarında Dikey Atım Sistemi (VLS) ile donatılmış olası bir Polonya konfigürasyonunun modelini sergilemişti.
Uzmanlara göre ORKA Programı, yalnızca Polonya'nın denizaltı filosunu yenilemekle kalmayacak; aynı zamanda İsveç ile Polonya arasında oluşturulan Baltık Denizi Güvenlik Paktı kapsamında iki ülke arasındaki savunma sanayii ve askerî iş birliğini de uzun vadeli stratejik ortaklık seviyesine taşıyacak. İki ülke arasında oluşturulan Baltık Denizi Güvenlik Paktı kapsamında deniz güvenliği, ortak eğitim, savunma sanayii iş birliği ve teknoloji transferi alanlarında uzun vadeli ortaklık tesis edilirken, programın her iki ülkede binlerce kişiye istihdam sağlaması ve Baltık bölgesindeki NATO caydırıcılığını önemli ölçüde artırması bekleniyor. Bu nedenle A26 tercihi, teknik bir platform seçiminden ziyade Baltık bölgesinin gelecekteki güvenlik mimarisini şekillendirecek önemli bir jeopolitik karar olarak değerlendiriliyor.
Kanada ve Polonya’nın Yeni Denizaltı Seçimleri NATO First ve Made in NATO Vizyonunun İlk Yansımaları mı?
2026 Ankara NATO Zirvesi'nde açıklanan NATO First ve Made in NATO girişimleri, İttifak'ın savunma tedarik anlayışında yeni bir dönemin başladığını ortaya koydu. NATO Genel Sekreteri Mark RUTTE ve NATO yetkilileri tarafından duyurulan vizyon, savunma sistemlerinin mümkün olduğunca NATO ülkeleri tarafından ortak geliştirilmesini, ortak üretilmesini ve İttifak içerisindeki sanayi ekosistemi kullanılarak tedarik edilmesini öngörüyor. Zirvede açıklanan 50 Milyar ABD Dolarını aşan ortak tedarik paketleri ve "Made in NATO" ifadesinin ilk kez resmî söyleme girmesi de bu yaklaşımın somut göstergeleri oldu.
Bu perspektiften bakıldığında, son dönemde sonuçlanan Kanada ve Polonya’nın konvansiyonel denizaltı ihaleleri dikkat çekiyor.
İlk örnek, Kanada'nın Canadian Patrol Submarine Project (CPSP) kapsamında Güney Koreli Hanwha Ocean'ın KSS-III Batch II platformu yerine Alman thyssenkrupp Marine Systems (TKMS) tarafından geliştirilen Tip 212CD tasarımını tercih etmesi oldu. Teknik açıdan KSS-III daha büyük deplasmanı, 10 hücreli dikey atım sistemi (VLS), lityum-iyon bataryaları ve uzun menzilli kara taarruz kabiliyetiyle öne çıkarken, Kanada tercihini Almanya ve Norveç tarafından ortak geliştirilen, NATO içerisinde işletilen ve ortak lojistik ağına sahip Tip 212CD'den yana kullandı. Böylece Kanada, yalnızca yeni bir denizaltı satın almakla kalmayıp Almanya ve Norveç'in oluşturduğu ortak bakım, eğitim, lojistik ve modernizasyon ekosistemine de katılmış oldu. Kanada'nın Tip 212CD tercihi, platformun teknik özelliklerinin yanı sıra NATO ortak lojistik ağına entegrasyon, Almanya ve Norveç ile ortak bakım-idame altyapısı, yaşam döngüsü maliyetleri ve uzun vadeli sanayi ortaklığı gibi unsurların belirleyici rol oynadığı bir tercih olarak değerlendirilebilir.
Benzer bir yaklaşım Polonya'nın ORKA Programı kapsamında da görüldü. İhalede KSS-III Batch II, gelişmiş silah kapasitesi ve VLS mimarisiyle teknik açıdan dikkat çeken adaylardan biri olarak öne çıktı. Ancak Polonya, yalnızca platform performansını değil, uzun vadeli endüstriyel iş birliği ve NATO içi ortaklık modelini de dikkate alarak tercihini Saab'ın A26 Blekinge tasarımından yana kullandı. Üstelik anlaşma yalnızca üç denizaltının tedarikini değil; İsveç'ten HSwMS Södermanland Denizaltısının geçici olarak kiralanmasını, Polonyalı mürettebatın Karlskrona'da eğitilmesini, Polonya'nın Blekinge Sınıfı test faaliyetlerine katılmasını ve Polonya sanayiinin A26 üretim zincirine dahil edilmesini de içeriyor. Bu yönüyle ORKA Programı klasik bir ihracat sözleşmesinden çok, NATO içinde oluşturulan uzun vadeli bir endüstriyel ortaklık modeline dönüşmüş durumda.
Her iki program incelendiğinde Kanada ve Polonya'nın yalnızca yüksek performanslı bir platform seçmekle yetinmediği; NATO üyeleri tarafından geliştirilen sistemleri, NATO standardizasyonuna tam uyumlu platformları, ortak eğitim ve lojistik altyapısını, bakım-idame ağlarını, teknoloji transferini ve uzun vadeli sanayi iş birliğini önceleyen çözümlere yöneldiği görülmektedir.
Bu yaklaşım, Ankara Zirvesi'nde ortaya konulan “Made in NATO” vizyonuyla büyük ölçüde örtüşüyor. Çünkü “Made in NATO” kavramı yalnızca bir ürünün NATO ülkelerinde üretilmesini değil; farklı müttefiklerin aynı projeyi birlikte geliştirmesini, üretmesini, işletmesini ve yaşam döngüsü boyunca birlikte desteklemesini ifade ediyor.
Örneğin Tip 212CD, Almanya ve Norveç tarafından ortak geliştirilen, Kongsberg, Atlas Elektronik ve çok sayıda Avrupa savunma şirketinin katkı sunduğu çok uluslu bir platform niteliği taşıyor. A26 Programı ise İsveç ile Polonya arasında oluşturulan sanayi iş birliği modeli sayesinde bakım, eğitim ve teknoloji paylaşımını kapsayan gerçek anlamda NATO içi ortak üretim ekosistemine dönüşüyor.
Bu gelişmeler, NATO'nun savunma tedarik anlayışının yalnızca en yüksek teknik performansa sahip platformu seçme yaklaşımından, ittifakın üretim kapasitesini, tedarik zinciri dayanıklılığını ve sanayi ekosistemini güçlendiren çözümleri önceleyen yeni bir modele doğru evrildiğine işaret etmektedir. Önümüzdeki dönemde sonuçlanması beklenen Yunanistan’ın yeni nesil denizaltı tedarik projesi (KSS-III Batch II Denizaltısının da teklif edildiği ihalede Tip 212CD ve Blacksword Barracuda kısa listeye kalmıştır) gibi Avrupa'da açılacak yeni denizaltı, hava savunma, füze ve zırhlı araç ihalelerinde teknik performans kadar ittifak içi üretim, ortak tedarik zinciri, NATO standardizasyonu ve çok uluslu sanayi ortaklıklarının da belirleyici kriterler haline gelmesi bekleniyor.
Bu çerçevede Kanada ve Polonya'nın kararlarını doğrudan “NATO First” politikası kapsamında alınmış tercihler olarak tanımlamak mümkün değildir. Bununla birlikte, NATO dışındaki üreticilerin rekabetçi tekliflerine rağmen NATO ülkeleri tarafından geliştirilen ve ittifakın ortak sanayi ekosistemine entegre platformların tercih edilmesi dikkat çekicidir. Bu eğilim, Ankara Zirvesi'nde ortaya konulan “NATO First” ve “Made in NATO” vizyonunun savunma tedarik politikalarına yansımaya başladığını göstermekte; gelecekte teknik performansın yanı sıra jeostratejik, endüstriyel ve lojistik kriterlerin de platform seçimlerinde giderek daha belirleyici hâle geleceğine işaret etmektedir.
Hollanda ORKA Sınıfı Denizaltı Programında Tercih Barracuda Tasarımı Oldu
Hollanda Kraliyet Deniz Kuvvetleri (RNLN)’nin 1990'lı yılların başından bu yana hizmette bulunan Walrus Sınıfı dört dizel-elektrik taarruz denizaltısını değiştirmek amacıyla yürüttüğü Replacement Netherlands Submarine Capability (RNSC) Programı, Avrupa'nın son yıllardaki en önemli denizaltı tedarik projelerinden biri olarak öne çıktı. Yaklaşık 5,6 Milyar Avro bütçeye sahip program kapsamında Hollanda, yalnızca yeni bir denizaltı platformu değil; aynı zamanda uzun vadeli sanayi iş birliği, teknoloji transferi ve stratejik özerklik sağlayacak bir ortak arayışına girdi. Yoğun değerlendirme sürecinin ardından Mart 2024'te Fransız Naval Group, konvansiyonel tahrikli Barracuda tasarımıyla ihaleyi kazandı ve 30 Eylül 2024'te teslimat sözleşmesi imzalanarak program resmen başlatıldı.
Yeni denizaltılar Orka, Zwaardvis, Barracuda ve Tijgerhaai isimlerini taşıyacak ve mevcut Walrus sınıfının yerini alacak. Teslimatların 2033-2037 döneminde tamamlanması, ilk iki platformun 12 ay, sonraki iki platformun ise 18 ay arayla Hollanda Kraliyet Deniz Kuvvetleri’ne teslim edilmesi planlanıyor.
Üç güçlü aday finale kaldı
İhalenin son aşamasında üç teklif değerlendirmeye alındı. Fransız Naval Group, nükleer Suffren (Barracuda) Sınıfının konvansiyonel dizel-elektrik türevi olan Blacksword Barracuda tasarımını sundu. Alman thyssenkrupp Marine Systems (TKMS) ise Almanya ve Norveç için geliştirilen Tip 212CD platformunun uzun menzilli 212CD Expeditionary (212CD E) versiyonunu teklif etti. Hollandalı Damen ile İsveçli Saab ortaklığı ise A26 tasarımından türetilen C718 konseptiyle yarıştı.
Hollanda Savunma Bakanlığı'nın değerlendirmesinde operasyonel kabiliyet, teslimat riski, sanayi iş birliği, maliyet, teknoloji transferi ve yaşam döngüsü desteği temel kriterler olarak öne çıktı.
Neden Barracuda Tercih Edildi?
Yaklaşık 82 metre uzunluğa ve suüstünde 3.300 ton deplasmana sahip ORKA Sınıfı, Fransız Deniz Kuvvetleri'nin Suffren Sınıfı Nükleer Taarruz Denizaltısından türetilen ancak dizel-elektrik tahrik sistemine sahip yeni nesil bir platform olarak geliştirildi. Yaklaşık 15.000 deniz mili harekât menzili, lityum-iyon batarya teknolojisi, gelişmiş sonar paketi, ağır torpidolar ve kara taarruz seyir füzeleriyle donatılacak olması sayesinde hem kıyıya yakın sığ sularda hem de okyanus ötesi uzun menzilli seferî görevlerde kullanılabilecek yüksek kabiliyetli bir denizaltı çözümü sunuyor. Naval Group, Suffren Sınıfı'nda kullanılan birçok olgun teknoloji ve alt sistemi bu platforma aktararak operasyonel açıdan düşük riskli ve yüksek hazırlık seviyesine sahip bir çözüm geliştirdiğini vurguluyor.
Hollanda Savunma Bakanlığı'na göre Naval Group'un teklifi; ülkenin stratejik nüfuzunu artırma, denizden taarruz kabiliyetini geliştirme, küresel ölçekte istihbarat toplama ve paylaşma kapasitesini yükseltme ile özel kuvvet harekâtlarını destekleme hedeflerini en iyi şekilde karşılayan çözüm oldu. Program Direktörü Danny van den BOSCH ise Hollanda'nın yalnızca yeni bir denizaltı platformu değil, önümüzdeki 30 yıl boyunca birlikte çalışabileceği stratejik bir sanayi ortağı seçmeyi hedeflediğini belirtiyor. Naval Group'un denizaltı tasarımındaki köklü tecrübesi, zamanında teslimat taahhüdü, Barracuda programından kazanılan teknolojik birikim ve Hollanda sanayiini tasarım, üretim ile yaşam döngüsü destek süreçlerine en başından itibaren entegre etmeyi öngören iş modeli seçimde belirleyici rol oynadı.
Sonuç olarak Hollanda; Tip 212CD E'nin NATO ortak lojistik yaklaşımı ile A26'nın teknoloji transferi odaklı teklifinden ziyade, uzun menzilli seferî harekât kabiliyeti, olgun ve düşük riskli teknoloji altyapısı, yüksek operasyonel performansı ve kapsamlı endüstriyel iş birliği modeli nedeniyle Naval Group'un Barracuda tasarımını tercih etti. Bu karar, yalnızca Walrus Sınıfı'nın yerini alacak yeni bir platformun tedariki değil, aynı zamanda Hollanda'nın önümüzdeki onlarca yıl boyunca NATO içerisindeki seferî denizaltı kabiliyetini ve stratejik sanayi altyapısını şekillendirecek uzun vadeli bir yatırım niteliği taşıyor.
Sanayi iş birliği belirleyici oldu
Naval Group'un seçiminde en önemli faktörlerden biri de kapsamlı sanayi iş birliği paketi oldu. Şirket, Hollanda Ekonomi Bakanlığı ile 20 yıllık Sanayi İş Birliği Anlaşması (Industrial Cooperation Agreement-ICA) imzalayarak çok sayıda Hollandalı şirket ve araştırma kuruluşunu programa dahil etmeyi taahhüt etti.
Program kapsamında Royal IHC, RH Marine, Nevesbu, Van Halteren Technologies ve diğer Hollanda şirketleri gövde modülleri, platform otomasyonu, güç dağıtım sistemleri, hidrolik sistemler ve çeşitli kritik alt sistemlerin geliştirilmesi ile bakım-idame faaliyetlerinde görev alacak. Hollanda Savunma Sanayiine yaklaşık 1 Milyar Avroluk iş hacmi yaratması beklenen bu model sayesinde ülkenin denizaltı bakım, modernizasyon ve ömür devri yönetiminde stratejik bağımsızlığını koruması hedefleniyor.
Blacksword Barracuda: Nükleer Denizaltı Teknolojisini Konvansiyonel Platforma Taşıyan Yeni Nesil Tasarım
Fransız Naval Group tarafından geliştirilen Blacksword Barracuda, şirketin Fransız Deniz Kuvvetleri için inşa ettiği Suffren (Barracuda) Sınıfı Nükleer Taarruz Denizaltılarından (SSN) elde edilen teknolojik birikimi konvansiyonel dizel-elektrik platforma aktaran yeni nesil bir tasarım olarak öne çıkıyor. İlk olarak Avustralya'nın SEA-1000 Future Submarine Programı kapsamında geliştirilen Shortfin Barracuda konseptinden evrilen platform, daha sonra Hollanda'nın Walrus Sınıfı Denizaltı Değiştirme Programı'nda (RNSC) ORKA Sınıfı olarak seçildi. Günümüzde ise Yunanistan'ın yeni nesil denizaltı programında Tip 212CD ile birlikte son iki aday arasında yer alıyor.
Yaklaşık 82 metre uzunluğa, 8,2 metre gövde çapına ve suüstünde 3.300 ton deplasmana sahip olan Blacksword Barracuda, klasik Scorpène sınıfından daha büyük, nükleer Barracuda sınıfından ise daha kompakt bir platform olarak tasarlandı. Yaklaşık 35-43 kişilik mürettebat ile görev yapacak şekilde optimize edilen denizaltıda, özel kuvvet personeli ve ilave görev ekipleri için ek yaşam alanları da bulunuyor.
Lityum-İyon Batarya Temelli Yeni Yaklaşım
Blacksword Barracuda'nın en dikkat çekici özelliklerinden biri, birçok Avrupalı rakibinin aksine klasik Havadan Bağımsız Tahrik (AIP) sistemini tercih etmemesi. Naval Group, platformda gelişmiş lityum-iyon batarya teknolojisini kullanarak uzun süreli sualtı harekât kabiliyeti sağlamayı hedefliyor. Şirkete göre yeni nesil yüksek enerji yoğunluklu bataryalar, eski nesil AIP sistemlerinin düşük sürat sınırlamaları ve yüksek hacim gereksinimi olmadan daha esnek operasyon imkânı sunuyor.
Platformun dizel-elektrik tahrik sistemi yüksek güçlü MTU dizel jeneratörleriyle bataryaları şarj ederken, ana tahrik görevini yeni nesil daimi mıknatıslı (Permanent Magnet) elektrik motoru üstleniyor. Bu mimari, düşük akustik iz ve yüksek enerji verimliliği sağlıyor.
Nükleer Denizaltılardan Aktarılan Sensör Teknolojisi
Blacksword Barracuda'nın en önemli avantajlarından biri de Fransız Deniz Kuvvetleri’nin Suffren Sınıfı Nükleer Taarruz Denizaltılarında kullanılan birçok sensör ve alt sistemin doğrudan bu platforma aktarılması.
Denizaltının sonar paketi, Thales UMS-3000 entegre sonar ailesine dayanıyor. Sistemde;
- silindirik baş sonar,
- her iki bordaya yerleştirilen uzun yanal dizin sonarı (flank array sonar),
- çekili dizin (towed array) sonar,
- engelden kaçınma ve pasif sonar sistemleri
bir arada görev yapıyor.
Uzun yanal dizin sonarı sayesinde özellikle düşük frekansta çok uzun menzilli pasif dinleme yapılabilirken, çekili dizin sonar da uzak mesafelerde sessiz hedeflerin tespit edilmesine katkı sağlıyor. Naval Group, Hollanda için önerdiği Blacksword Barracuda platformunda da büyük ölçüde Suffren Sınıfında kullanılan sonar mimarisini korumayı planlıyor.
Güçlü Silah Paketi
Blacksword Barracuda, baş bölümünde yer alan 6 adet 533 mm torpido tüpü üzerinden ağır torpidolar (F21), gemisavar füzeleri, seyir füzeleri, mayınlar ve çeşitli insansız sistemler kullanabilecek şekilde tasarlandı.
Silah yükü yaklaşık 30 mühimmat seviyesine ulaşabiliyor.
Platformun temel silah seçenekleri arasında;
- F21 ağır torpidosu,
- Exocet SM39 sualtından atılan gemisavar füzesi,
- MdCN (SCALP Naval) kara taarruz seyir füzesi,
- Deniz mayınları,
- Gelecekte UUV ve diğer insansız sualtı sistemleri
bulunuyor.
SCALP Naval sayesinde Blacksword Barracuda'nın yaklaşık 1.000 km menzilde kara hedeflerine hassas taarruz gerçekleştirebilmesi planlanıyor. Ayrıca platformun Amerikan Mk48 torpidosu ve Tomahawk gibi NATO mühimmatlarının entegrasyonuna da açık mimariye sahip olduğu değerlendiriliyor.
Sayısal Muharebe Yönetim Sistemi
Platformun komuta kontrol altyapısı Naval Group'un geliştirdiği yeni nesil SYCOBS Muharebe Yönetim Sistemi (CMS) üzerine inşa ediliyor. Açık mimariye sahip bu sistem sayesinde farklı ülkelerin geliştirdiği sensör ve silahların entegrasyonu mümkün olurken, kullanıcı ülkelere milli yazılım uygulamalarını sisteme entegre edebilme esnekliği de sunuluyor.
Yüksek otomasyon seviyesi sayesinde mürettebat sayısı azaltılırken, platform yönetim sistemleri ile muharebe yönetim sistemi arasında gelişmiş veri paylaşımı sağlanıyor.
Akdeniz ve Okyanus Görevleri İçin Tasarlandı
Naval Group, Blacksword Barracuda'yı klasik kıyı denizaltısından ziyade "konvansiyonel tahrikli ancak nükleer denizaltı gibi görev yapabilen" uzun menzilli bir platform olarak tanımlıyor.
Yaklaşık 3.300 ton suüstü ve 3.600 tonluk dalmış durumdaki deplasmanı, yüksek enerji kapasitesi, geniş silah yükü ve uzun harekât yarıçapı sayesinde Blacksword Barracuda; istihbarat toplama, deniz kontrolü, kara taarruzu, özel kuvvet harekâtı ve stratejik caydırıcılık görevlerini aynı platformda yerine getirebilecek şekilde geliştirilmiştir.
Bu yaklaşım, daha çok uzun süre düşük süratte sessiz devriye görevlerine odaklanan Tip 212CD konseptinden farklı olarak; yüksek sürat, uzun menzil ve çok rollü harekât kabiliyetini ön plana çıkarıyor. Bu nedenle Hollanda ve Yunanistan gibi yalnızca kıyı savunmasına değil, Akdeniz ve okyanus ötesi görev kabiliyetine önem veren ülkeler açısından güçlü bir alternatif olarak değerlendiriliyor.
TKMS'nin Teklifi: Tip 212CD E (Expeditionary/Seferî) Tasarımı
Hollanda'nın RNSC ihalesinde Alman thyssenkrupp Marine Systems (TKMS), Almanya ve Norveç tarafından ortak geliştirilen Tip 212CD (Common Design/Ortak Tasarım) platformunun uzun menzilli görevler için optimize edilmiş Tip 212CD E (Common Design Expeditionary) versiyonunu teklif etti. TKMS, mevcut üretim hattında bulunan ve seri üretime geçmiş (İsrail Deniz Kuvvetleri için inşa edilmekte olan 80+ metre uzunluğundaki DAKAR Sınıfı Denizaltılar [3 adet, ilk denizaltı INS Dakar’ın 2031 yılında teslim edilmesi bekleniyor, yelken kısmında VLS bulunmakta] Tip 212CD E tasarımı üzerine şekillendirilmiştir) bir tasarıma dayanan bu çözümün, geliştirme riski düşük ve teslimat takvimi açısından en güvenilir seçenek olduğunu vurgulamıştır.
Tip 212CD E, temel Tip 212CD ile aynı platform mimarisini paylaşmasına rağmen, Hollanda Kraliyet Deniz Kuvvetleri’nin okyanus aşırı harekât gereksinimlerini karşılayabilmek amacıyla gövdeye eklenen ilave bir bölüm (hull insert) sayesinde daha fazla yakıt kapasitesi, daha uzun harekât süresi ve geliştirilmiş yaşam mahalleri sunacak şekilde yeniden tasarlandı. Bu sayede platformun boyu 80 metrenin üzerine, dalmış durumdaki deplasmanı ise yaklaşık 3.500 tona çıkarıldı.
Denizaltının en dikkat çekici özelliklerinden biri, aktif sonar yansımalarını önemli ölçüde azaltan elmas (diamond) formundaki dış gövde tasarımıdır. Bunun yanında mukavim gövdede manyetik olmayan (amagnetic) çelik kullanılması sayesinde manyetik anomali algılama (MAD) sistemlerine karşı görünürlüğü azaltılıyor. Platformun düşük akustik izi; gelişmiş titreşim izolasyonu, optimize edilmiş makine yerleşimi ve yeni nesil hidrojen yakıt hücreli Havadan Bağımsız Tahrik (AIP) sistemi ile destekleniyor. AIP sistemine ilave edilen Lityum-Demir Fosfat (LiFePO4) bataryalar ise denizaltının şnorkel yapmadan haftalarca su altında sessiz görev icra etmesine ve yüksek güç gerektiren manevralarda daha uzun süre enerji sağlamasına imkân tanıyor.
Tip 212CD E'nin savaş sistemi, Atlas Elektronik ile Kongsberg Defence & Aerospace ortak girişimi olan KTA Naval Systems tarafından geliştirilen ORCCA Muharebe Yönetim Sistemi üzerine inşa ediliyor. Yeni nesil sensör füzyonu, gelişmiş komuta-kontrol kabiliyeti ve NATO standartlarıyla tam birlikte çalışabilirlik sağlayan ORCCA, modern elektronik harp ve sonar sistemleriyle entegre olarak görev yapıyor.
TKMS'nin teklifinin önemli avantajlarından biri de mevcut Alman-Norveç Tip 212CD programıyla yüksek oranda ortak sistem ve alt bileşen kullanmasıydı. Şirket, bu sayede geliştirme maliyetlerini ve teknik riskleri azaltmayı, aynı zamanda Hollanda'nın gelecekte Almanya ve Norveç ile ortak lojistik, eğitim, bakım-idame ve modernizasyon ekosisteminden faydalanmasını hedefliyordu. Bununla birlikte TKMS, Den Helder'deki Directie Materiële Instandhouding (DMI) tesisini bölgesel bir denizaltı bakım ve destek merkezi haline getirmeyi ve Hollandalı şirketleri küresel tedarik zincirine dahil etmeyi de teklif etmişti.
TKMS yetkililerine göre Tip 212CD E'nin en önemli avantajı, geliştirme aşamasında bulunan özgün bir tasarım yerine üretimi başlamış ve sözleşme altına alınmış bir platforma dayanmasıydı. Şirket bu nedenle ilk teslimatın 2031 gibi erken bir tarihte gerçekleştirilebileceğini ve Hollanda'nın ihtiyaç duyduğu teslimat takvimini karşılayabilecek en düşük riskli çözümü sunduğunu savundu. Ancak Hollanda Savunma Bakanlığı, teknik değerlendirme sonucunda operasyonel gereksinimlere uyum, sanayi iş birliği modeli ve uzun vadeli stratejik ortaklık kriterlerini dikkate alarak tercihini Naval Group'un Barracuda türevi ORKA Sınıfı tasarımından yana kullandı.
Yunanistan Yeni Nesil Denizaltı Arayışını Hızlandırıyor: Yeni Denizaltı Tedariki ve Tip 214HN Modernizasyonu Eş Zamanlı İlerliyor
Doğu Akdeniz'de değişen güvenlik dengeleri, Türkiye'nin denizaltı filosunu yeni nesil REİS Sınıfı (Tip 214TN) denizaltılar ve MİLDEN Projesi ile güçlendirmesi, Yunanistan'ı da sualtı harp kabiliyetlerini kapsamlı biçimde yenilemeye yöneltti. Atina yönetimi, bir yandan mevcut Papanikolis Sınıfı (Tip 214HN) Denizaltılar için kapsamlı bir Yarı Ömür Modernizasyonu (Mid-Life Upgrade-MLU) programını başlatırken, diğer yandan yaşlanan Tip 209 filosunun yerini alacak yeni nesil denizaltılar için milyarlarca Avroluk tedarik programını sürdürüyor.
Yunanistan'ın denizaltı modernizasyon stratejisi, önümüzdeki 20 yılı kapsayan uzun vadeli bir dönüşüm programı olarak şekilleniyor. Programın temel hedefleri arasında Ege ve Doğu Akdeniz'de caydırıcılığın artırılması, kara hedeflerine hassas taarruz kabiliyeti kazanılması, NATO standartlarıyla tam uyumluluk ve yerli savunma sanayiinin güçlendirilmesi bulunuyor.
Dört Yeni Denizaltı İçin Rekabet Sürüyor
Yunan Deniz Kuvvetleri, hizmet ömrünün sonuna yaklaşan Tip 209 Denizaltılarının yerini almak üzere en az dört yeni nesil konvansiyonel denizaltı tedarik etmeyi planlıyor. Program kapsamında iki denizaltının kesin, iki platformun ise opsiyon olarak sipariş edilmesi öngörülüyor.
İlk aşamada bilgi talebi (RFI) dokümanları 2024 yılında üreticilere gönderilirken, aday firmalardan teknik çözümlerini Yunan Deniz Kuvvetleri’nin operasyonel ihtiyaçlarına göre uyarlamaları istendi. Nihai Teklife Çağrı Dosyası (TÇD/RFP)’nın ise teknik gereksinimlerin kesinleşmesinin ardından yayımlanması planlanıyor.
İlk değerlendirme sürecinde TKMS Tip 218, Naval Group ise Scorpène Evo tasarımlarını öne çıkarırken daha sonra bu iki firma Tip 212CD ve Blacksword Barracuda tasarımlarını sunmuşlardır. Proje kapsamında Saab A26, Hanwha Ocean ise KSS-III Batch II çözümünü öne çıkarmıştır. Projede halihazırda yarışın büyük ölçüde Alman TKMS'nin Tip 212CD tasarımı ile Fransız Naval Group'un Blacksword Barracuda platformu arasında şekillendiği belirtiliyor.
Akdeniz İçin Yeni Nesil Denizaltı Gereksinimleri
Yunan Deniz Kuvvetleri, yeni platformlardan yalnızca klasik denizaltı görevlerini yerine getirmelerini değil, aynı zamanda uzun menzilli stratejik görevler icra edebilmelerini de talep ediyor.
Belirlenen temel gereksinimler arasında;
- çok düşük akustik, manyetik ve radar izi,
- düşük görünürlük (low indiscretion rate),
- Havadan Bağımsız Tahrik Sistemi (AIP),
- yüksek kapasiteli lityum-iyon bataryalar,
- yüksek otomasyon seviyesi,
- özel kuvvet harekât desteği,
- insansız hava ve sualtı araçlarının (UAV/UUV) kullanılabilmesi,
- ağır torpidolar,
- gemisavar ve kara taarruz füzeleri,
- hava savunma füzeleri,
- çekili dizin sonar sistemi,
- gelişmiş SATCOM ve veri bağı altyapısı
yer alıyor.
Yunan Deniz Kuvvetleri ayrıca yeni denizaltıların gelecekte geliştirilecek yeni silah sistemlerinin entegrasyonuna açık modüler mimariye sahip olmasını da şart koşuyor.
Tip 214 Filosuna Kapsamlı Modernizasyon
Yeni denizaltı programına paralel olarak Atina, halen hizmette bulunan dört adet Papanikolis Sınıfı (Tip 214HN) Denizaltıyı da kapsamlı bir yarı ömür modernizasyonundan geçirecek. Nisan 2026'da thyssenkrupp Marine Systems (TKMS) ile Skaramangas Tersaneleri arasında imzalanan anlaşma kapsamında yürütülecek programın büyük bölümü Yunanistan'da gerçekleştirilecek.
Yaklaşık 1 Milyar Avro bütçeli projede orijinal üretici TKMS'nin programa doğrudan dahil edilmesi sayesinde;
- mevcut sistemlerle tam uyumluluk,
- kritik teknik verilere erişim,
- yedek parça sürekliliği,
- entegrasyon risklerinin azaltılması,
- bakım-idame maliyetlerinin düşürülmesi
amaçlanıyor.
Modernizasyon kapsamında denizaltılara yeni nesil elektronik sistemler, gelişmiş muharebe yönetim sistemi, yeni sonarlar ve Avrupa savunma standartlarına uygun alt sistemlerin entegre edilmesi planlanıyor.
Programın en dikkat çekici unsurlarından biri ise mevcut Tip 214 filosunun gelecekte yeni nesil platformlarla ortak sistemler kullanabilecek şekilde standartlaştırılması olacak.
Yunan Sanayisine Geniş Rol Verilecek
Hem yeni denizaltı programında, hem de Tip 214 Yarı Ömür Modernizasyonu'nda Yunan Savunma Sanayii önemli roller üstlenecek.
Skaramangas Tersaneleri, gövde üretimi, bakım-idame ve modernizasyon faaliyetlerinin merkezi olurken, Metlen Energy & Metals (METKA) başta olmak üzere çok sayıda Yunan şirketinin mukavim gövde, alt sistem üretimi ve entegrasyon çalışmalarına katılması planlanıyor.
Yunan Savunma Bakanlığı, yeni denizaltı ihalesinde teklif verecek şirketlerden teknoloji transferi, yerel üretim ve uzun vadeli lojistik destek konusunda bağlayıcı taahhütler talep ediyor.
Stratejik Tercih Sadece Platform Seçimi Olmayacak
Yunanistan'ın vereceği karar yalnızca yeni bir denizaltı platformunun seçilmesinden ibaret olmayacak. Atina aynı zamanda önümüzdeki 30-40 yıl boyunca kullanacağı bakım-idame altyapısını, silah sistemlerini, lojistik zincirini ve endüstriyel ortaklarını da belirlemiş olacak.
Bu nedenle Tip 214 modernizasyonunun yine TKMS tarafından yürütülmesi, Alman şirketine önemli bir avantaj sağlarken, son dönemde Hollanda'nın Blacksword Barracuda, Kanada'nın Tip 212CD ve Polonya'nın Saab A26 tercihleri Avrupa denizaltı pazarındaki rekabeti daha da kızıştırmış durumda.
Yunanistan'ın vereceği nihai kararın yalnızca Ege ve Doğu Akdeniz'deki denizaltı dengelerini değil, aynı zamanda Avrupa'nın gelecek nesil konvansiyonel denizaltı pazarındaki güç dağılımını da önemli ölçüde etkilemesi bekleniyor.
Türk Deniz Kuvvetleri: REİS Sınıfı ile Yeni Dönem, Hedef MİLDEN
Türk Deniz Kuvvetleri'nin en stratejik vurucu unsurlarından biri olan Denizaltı Filosu Komutanlığı, sahip olduğu gizlilik, caydırıcılık ve sürpriz taarruz kabiliyeti sayesinde Türkiye'nin denizlerdeki en önemli güç çarpanlarından biri olmayı sürdürüyor. Filo, günümüzde 2 adet AY Sınıfı (Tip 209/1200), 4 adet PREVEZE Sınıfı (Tip 209/1400), 4 adet GÜR Sınıfı (Tip 209/1400 Mod) ve hizmete yeni giren 2 adet REİS Sınıfı (Tip 214TN) olmak üzere toplam 12 dizel-elektrik tahrikli denizaltıdan oluşuyor.
1975 yılında hizmete girmeye başlayan AY Sınıfı Denizaltıların son örneği olan TCG Doğanay (S-351) 21 Temmuz 1989 tarihinde Türk Deniz Kuvvetleri envanterine katıldı. Aradan geçen süreçte Almanya'da inşa edilen TCG Atılay (S-347, 25 Temmuz 2016), TCG Saldıray (S-348, 14 Kasım 2014) ve TCG Batıray (S-349, 11 Haziran 2025 tarihinde Tuzla'daki Deniz Harp Okulu'nda düzenlenen törenle hizmet dışına ayrıldı) ile Gölcük Tersanesi Komutanlığında inşa edilen TCG Yıldıray (S-350, 2025 yılında Eğitim Filotillası Komodorluğu kuruluşuna alınan denizaltı 16 Mart 2026 tarihinde hizmet dışına ayrılmıştır) Denizaltıları hizmet dışına çıkarılmıştır. Filoda görevine devam eden TCG Doğanay (S-351) ve TCG Dolunay (S-352) ise kapsamlı modernizasyon programı kapsamında MÜREN Savaş Yönetim Sistemi, SERO-250A Hücum Periskobu, SERO-250S Seyir Periskobu ile DM2A4 ve AKYA Milli Ağır Torpidosu atış kabiliyeti kazanarak operasyonel ömürlerini uzattı.
1990'lı yıllarda Almanya ile gerçekleştirilen iş birliği kapsamında Gölcük Tersanesi Komutanlığı'nda inşa edilen PREVEZE Sınıfı (Tip 209/1400) ile 1998 yılında başlatılan proje kapsamında geliştirilen GÜR Sınıfı (Tip 209/1400 Mod) Denizaltılar da milli imkânlarla kapsamlı modernizasyon programlarından geçiriliyor. Böylece platformların elektronik harp, sonar, savaş yönetim sistemi ve silah sistemleri günümüz ihtiyaçlarına uygun hale getiriliyor.
REİS Sınıfı ile Su Altında Sessiz Güç
Türk Deniz Kuvvetleri'nin sualtı caydırıcılığını nitelik ve nicelik bakımından artırmayı amaçlayan Yeni Tip Denizaltı Projesi (YTDP) kapsamında inşa edilen altı adet REİS Sınıfı (Tip 214TN) denizaltının ilki TCG PİRİREİS (S-330), 17 Ekim 2024 tarihinde hizmete alındı. Sınıfın ikinci platformu TCG HIZIRREİS (S-331) ise 27 Kasım 2025 tarihinde düzenlenen törenle Deniz Kuvvetleri Komutanlığı envanterine katıldı.
Sınıfın diğer üyeleri MURATREİS (S-332, 2026 Nisan ayında icra edilen ilk deniz seyri ile SAT süreci başlamıştır), AYDINREİS (S-333), SEYDİALİREİS (S-334) ve SELMANREİS (S-335) isimlerini taşıyor.
Yaklaşık 68,35 metre uzunluğa, 6,3 metre mukavim tekne çapına, 1,855 ton suüstü, 2,042 ton dalmış deplasmana sahip REİS Sınıfı, sahip olduğu Havadan Bağımsız Tahrik (HBT/AIP) sistemi sayesinde Türk Deniz Kuvvetleri'nin bugüne kadar kullandığı en gelişmiş konvansiyonel denizaltı platformu konumunda bulunuyor.
Tip 214TN platformları, mevcut PREVEZE ve GÜR sınıflarına kıyasla çok daha düşük akustik iz, daha yüksek gizlilik ve daha uzun sualtı harekât süresi sunuyor. Deniz Kuvvetleri kaynaklarına göre sessizlik ve tespit edilmeden görev icra etme kabiliyetinde önceki nesle göre yaklaşık beş kat iyileşme sağlandı.
Suüstünde 12 knot, sualtında ise 22 knot azami sürate ulaşabilen REİS Sınıfı Denizaltılar yaklaşık 98 ton F-76 deniz dizeli taşıyabiliyor. Yakıt hücreli HBT sistemi sayesinde şnorkel yapmadan 17 güne kadar (14 gün AIP + 3 gün batarya) sualtında görev yapabilen platformlar, 4 knot ekonomik süratte yaklaşık 13,750 deniz mili menzile ulaşabiliyor.
Bu kabiliyet sayesinde bir REİS Sınıfı denizaltının Çanakkale Boğazı'ndan dalış yaparak Akdeniz'i baştan sona kat edip yeniden Çanakkale'ye hiç şnorkel yapmadan dönebilmesi, platformun stratejik değerini ortaya koyuyor.
Hedef: Milli Denizaltı (MİLDEN)
Türk denizaltıcılığında bir sonraki büyük adımı ise tamamen milli imkânlarla geliştirilen Milli Denizaltı (MİLDEN) Projesi oluşturuyor.
Yaklaşık 140 yıllık Türk denizaltıcılık tarihinin en önemli kilometre taşlarından biri olarak görülen MİLDEN, yalnızca yeni bir denizaltı platformunun geliştirilmesini değil, aynı zamanda Türkiye'nin tasarım, mühendislik, sistem entegrasyonu ve denizaltı inşa teknolojilerinde tam bağımsızlığa ulaşmasını hedefliyor.
Projenin ilk test bloğunun üretimine 16 Aralık 2024 tarihinde Gölcük Tersanesi Komutanlığı'nda gerçekleştirilen ilk kaynak töreniyle başlandı. Milli Savunma Bakanlığı, 2025 yılı faaliyet raporunda MİLDEN Faz-1 kapsamında tasarım, test bloğu üretimi ve kritik alt sistem geliştirme faaliyetleri için ASFAT ile sözleşme imzalandığını açıkladı.
İlk MİLDEN platformu olan TCG Atılay'ın 2031 yılında Deniz Kuvvetleri Komutanlığı'na teslim edilmesi hedefleniyor.
Mevcut AY, PREVEZE, GÜR ve REİS Sınıflarının tek gövdeli, tek güverteli ve klasik "sigara formu" gövde yapısından farklı olarak MİLDEN, çift tekneli (double hull) ve çok bölmeli yeni bir mimariye sahip olacak.
Yaklaşık 82 metre uzunluğa, 7 metrenin üzerinde gövde çapına ve 2.700 ton deplasmana sahip olması planlanan platformda 40'ın üzerinde personel görev yapacak.
Mukavim tekne inşasında ERDEMİR tarafından geliştirilen, son haddeleme işlemleri Miilux Oy tarafından gerçekleştirilen HY-80, HY-100 ve HY-130 yüksek mukavemetli denizaltı çelikleri kullanılacak. İnşada kullanılacak kaynak elektrotları ise GEDİK Holding tarafından yerli olarak üretilecek.
Baş tarafta 8 adet 533 mm torpido tüpü, hızlı yükleme sistemi, büyük hacimli pasif sonar dizisi ve optronik sürülebilir direkler bulunacak. Tamamı optronik mastlardan oluşacak bu yapı sayesinde mukavim gövde içerisine periskop şaftı girmeyecek ve iç hacim daha verimli kullanılabilecek.
Platform, geliştirilmiş HBT/AIP sistemi sayesinde mevcut REİS Sınıfından daha uzun süre su altında kalabilecek, daha derin sularda görev yapabilecek ve yaklaşık 60 günlük görev süresine, 15 günün üzerinde şnorkelsiz harekât kabiliyetine sahip olacak.
MİLDEN'in en önemli kabiliyetlerinden biri ise Milli Dikey Atım Sistemi (Stratejik MİDLAS) olacak.
Platformun hem torpido tüplerinden hem de VLS’den;
- AKYA Milli Ağır Torpidosu
- Kapsüllü ATMACA (AKATA)
- UZUN ATMACA (KARA ATMACA)
- GEZGİN Seyir Füzesi, ve
- Projenin ilerleyen safhalarında TAYFUN Balistik Füzesi
gibi stratejik silah sistemlerini fırlatabileceğini değerlendirmekteyim.
İnsansız sualtı sistemlerini de görev yükü olarak taşıyabilecek MİLDEN; Suüstü Harbi, Denizaltı Savunma Harbi, İstihbarat-Keşif-Gözetleme, Mayın Harbi, Özel Kuvvet Harekâtı ve Görev Grubu Destek Harekâtı gibi çok geniş görev yelpazesinde faaliyet gösterecek.
MİLDEN'in başarıyla tamamlanması, Türkiye'yi kendi denizaltısını tasarlayıp inşa edebilen sayılı ülkeler arasına taşıyacak. Bu projenin ardından Türk denizaltıcılığının uzun vadeli hedefi ise şüphesiz Milli Nükleer Tahrikli Denizaltı (NÜKDEN) olacaktır.
Sonuç ve Değerlendirme: 2030'lara Doğru Yeni Nesil Denizaltı Rekabeti ve Türkiye'nin Konumu
Denizaltılar, deniz harbinin en stratejik platformları olmayı sürdürürken, son yıllarda yaşanan teknolojik gelişmeler konvansiyonel denizaltıları yalnızca denizaltı savunma ve suüstü harbi görevlerinde kullanılan platformlar olmaktan çıkararak, kara hedeflerine hassas taarruz gerçekleştirebilen, özel kuvvet harekâtı icra edebilen, insansız sistemleri konuşlandırabilen ve uzun süre su altında görev yapabilen çok rollü stratejik platformlara dönüştürdü. Yakıt hücreli Havadan Bağımsız Tahrik (HBT/AIP) sistemleri, lityum-iyon bataryalar, düşük termal, manyetik ve akustik ize sahip gövde tasarımları, gelişmiş sonar teknolojileri, optronik direkler ve dikey atım sistemleri gibi yenilikler, yeni nesil konvansiyonel denizaltıları birçok görevde nükleer denizaltılara yaklaşan bir kabiliyet seviyesine taşıdı.
Kanada, Polonya, Hollanda ve Yunanistan tarafından yürütülen yeni nesil denizaltı programları incelendiğinde, ülkelerin artık yalnızca teknik açıdan en üstün platformu seçmeye odaklanmadıkları görülmektedir. Günümüzde denizaltı tedarik kararları; platform performansının yanı sıra teknoloji transferi, yerli sanayi katılımı, bakım-idame altyapısı, yaşam döngüsü maliyetleri, ortak eğitim olanakları ve uzun vadeli stratejik ortaklıklar gibi çok sayıda kriter dikkate alınarak verilmektedir. Bu nedenle günümüz denizaltı ihaleleri, yalnızca platform seçimi değil; aynı zamanda gelecek 30-40 yılı şekillendirecek sanayi ve güvenlik ortaklarının belirlenmesi anlamına gelmektedir.
Kanada'nın Tip 212CD, Polonya'nın A26 Blekinge ve Hollanda'nın Blacksword Barracuda tercihleri, farklı operasyonel ihtiyaçlara yönelik üç farklı tasarım yaklaşımının öne çıktığını gösteriyor. Tip 212CD, düşük akustik izi ve NATO'nun ortak lojistik ağına entegrasyonuyla; A26, Baltık Denizi gibi sığ sularda özel kuvvet ve insansız sistem operasyonlarına yönelik yenilikçi görev mimarisiyle; Blacksword Barracuda ise uzun menzilli seferî harekât konseptiyle dikkat çekiyor. Buna karşılık Güney Kore'nin KSS-III Batch II platformu, dikey atım sistemi, lityum-iyon bataryaları ve kara taarruz kabiliyetiyle teknik açıdan en iddialı konvansiyonel denizaltılardan biri olmasına rağmen, son iki büyük uluslararası ihalede tercih edilmemesi, savunma tedarik süreçlerinde jeostratejik ve endüstriyel faktörlerin teknik performans kadar belirleyici hale geldiğini ortaya koymaktadır.
Bu noktada 2026 Ankara NATO Zirvesi'nde öne çıkan “NATO First” ve “Made in NATO” vizyonlarının önümüzdeki dönemde savunma tedarik politikalarını önemli ölçüde etkilemesi beklenmektedir. Müttefik ülkelerin ortak üretim, ortak bakım-idame altyapısı ve NATO sanayi ekosistemini güçlendiren çözümlere yönelmesi, gelecekte açılacak denizaltı, hava savunma ve füze sistemleri ihalelerinde de benzer eğilimlerin görülmesine yol açabilir. Her ne kadar Kanada ve Polonya'nın tercihlerini doğrudan bu vizyonlarla ilişkilendirmek mümkün olmasa da, seçilen platformların NATO sanayi ekosistemine entegrasyonunu esas alan çözümler olması dikkat çekici bir gelişmedir.
Türkiye ise bu küresel rekabetin yalnızca bir müşterisi değil, giderek önemli bir üreticisi konumuna yükselmektedir. Yeni Tip Denizaltı Projesi ile kazanılan mühendislik, sistem entegrasyonu ve denizaltı inşa tecrübesi, MİLDEN Projesi ile tamamen milli bir platform geliştirme aşamasına taşınmıştır. REİS Sınıfı Denizaltılar sayesinde yakıt hücreli HBT/AIP teknolojisi, gelişmiş savaş yönetim sistemi entegrasyonu ve modern silah sistemleri konusunda önemli bir bilgi birikimi elde eden Türk Savunma Sanayii, MİLDEN ile artık özgün tasarım geliştirebilen sayılı ülkeler arasına girmeye hazırlanmaktadır.
Çift tekneli gövde yapısı, geliştirilmiş HBT/AIP sistemi, sekiz torpido kovanı, planlanan dikey atım sistemi ve milli mühimmat ailesiyle MİLDEN, yalnızca mevcut Tip 214TN REİS Sınıfının devamı değil, tamamen yeni nesil bir milli denizaltı olarak şekillenmektedir. GEZGİN Seyir Füzesi, Kapsüllü ATMACA, AKYA Ağır Torpidosu ve gelecekte entegrasyonu değerlendirilen stratejik silah sistemleri, platformun Türk Deniz Kuvvetleri'nin caydırıcılığına önemli katkı sağlayacağını göstermektedir. Aynı zamanda optronik direkler, yüksek yerlilik oranı ve insansız sistem entegrasyonu gibi özellikler, MİLDEN'i geleceğin çok rollü denizaltı konseptine yaklaştırmaktadır.
Önümüzdeki on yıl içerisinde konvansiyonel denizaltı pazarının, Avrupa merkezli Tip 212CD, A26 ve Blacksword Barracuda gibi platformlarla Güney Kore'nin KSS-III ailesi arasında şekilleneceği değerlendirilmektedir. Bu rekabet yalnızca platformlar arasında değil; farklı tahrik teknolojileri, batarya sistemleri, görev konseptleri ve sanayi ekosistemleri arasında yaşanacaktır. Yakıt hücreli AIP sistemleri ile yüksek kapasiteli lityum-iyon bataryalar arasındaki teknolojik yarışın yanı sıra, insansız sualtı araçları, yapay zekâ destekli karar destek sistemleri ve modüler görev yükleri de geleceğin denizaltılarının temel belirleyicileri olacaktır.
Türkiye açısından bakıldığında ise MİLDEN'in başarıyla tamamlanması yalnızca yeni bir platformun hizmete alınması anlamına gelmeyecektir. Bu proje; tasarım, mühendislik, malzeme teknolojileri, kritik alt sistemler ve silah entegrasyonu alanlarında kazanılacak bilgi birikimi sayesinde Türkiye'yi kendi denizaltısını tasarlayıp inşa edebilen çok sınırlı sayıdaki ülkeler arasına taşıyacaktır. Bu yetkinlik, dost ve müttefik ülkelere yönelik olası ihracat projelerinin de önünü açabilecek stratejik bir eşik niteliği taşımaktadır.
Sonuç olarak, 2030'lu yıllarda denizaltı rekabeti artık yalnızca “en sessiz” veya “en hızlı” platformu geliştirme yarışı olmayacaktır. Başarıyı belirleyecek temel unsur; gelişmiş tahrik ve sensör teknolojilerini milli sanayi altyapısıyla birleştirebilen, açık mimariye sahip, insansız sistemlerle müşterek harekât icra edebilen, sürdürülebilir bakım-idame ve lojistik ekosistemi oluşturabilen platformlar geliştirebilmektir. Denizaltılar; deniz hâkimiyetinin yanı sıra caydırıcılık, stratejik istihbarat, hassas kara taarruzu ve güç projeksiyonunun en kritik unsurları olmaya devam edecektir. REİS Sınıfı ile önemli bir teknoloji eşiğini aşan Türkiye, MİLDEN Projesi'nin başarıyla tamamlanmasıyla yalnızca özgün bir denizaltı geliştiren ülkeler arasına girmekle kalmayacak, aynı zamanda sualtı teknolojilerinde tasarım, üretim ve sistem entegrasyonu alanlarında küresel ölçekte rekabet edebilen, gelecekte ihracat potansiyeli bulunan sayılı üreticilerden biri olma fırsatını da yakalayacaktır. MİLDEN'in başarısı, Türk Deniz Kuvvetleri'nin harekât kabiliyetini artırmanın ötesinde, Türkiye'nin savunma sanayiinde ulaştığı teknolojik olgunluğun ve stratejik bağımsızlık vizyonunun en somut göstergelerinden biri olacaktır.
