Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile gerçekleştirdiği görüşmede Ukrayna’daki savaş faaliyetlerinin dondurulmasını ve barış görüşmelerine yeniden başlanmasını önerdi.
Rusya’nın Omsk kentinde düzenlenen Rusya-Kazakistan Bölgelerarası İşbirliği Forumu kapsamında gerçekleştirilen görüşmenin basına açık bölümünde konuşan Tokayev, çözüm için “İstanbul formülü 2.0” olarak adlandırdığı bir müzakere sürecine dönülmesi gerektiğini söyledi.
Tokayev’den savaşın dondurulması önerisi
Avrupa ve ABD’den Rusya-Ukrayna savaşına ilişkin çok sayıda mesaj aldığını belirten Tokayev, konuyu daha önce Putin ile yaptığı telefon görüşmelerinde de ele aldığını aktardı.
Tokayev, çatışmaların durdurulması ve büyük devletlerin garantörlüğünde yeni bir müzakere sürecinin başlatılması gerektiğini ifade ederek şunları söyledi:
“Belki de bu çatışmanın artık dondurulması ve İstanbul formülü 2.0’a dönülmesi gerekiyor. Burada önemli sonuçlar elde edilmişti. Elbette Rusya dâhil büyük devletlerin garantileri altında uzun zamandır beklenen barışa doğru ilerlenebilir.”
“Çatışmanın doğasını anlamak zor”
Kazakistan’ın savaşın başından itibaren yaşananları devletler arası bir çatışma olarak değerlendirdiğini belirten Tokayev, Ukrayna halkına, kültürüne ve diline saygı duyduklarını vurguladı. Tokayev, Rusya ile Ukrayna arasındaki çatışmanın tarihsel kökenlerinin Kazakistan açısından anlaşılmasının zor olduğunu belirterek şu ifadeleri kullandı:
“Örneğin Azerbaycan ile Ermenistan arasında dondurulmuş bir çatışma varsa bunun özü ve kökenleri bizim için tamamen anlaşılırdı. Tarihin derinliklerine uzanıyordu. Ancak burada yaşananları anlamak oldukça zor.”
Rusya ve Ukrayna için “kardeş halklar” ifadesini kullandı
Tokayev, konuşmasının devamında Rusya ve Ukrayna’yı “kardeş halklar” şeklinde nitelendirerek gençlerin hayatını kaybetmesinden üzüntü duyduğunu söyledi. Savaşın her iki ülkenin de karşıtlarının çıkarlarına hizmet ettiğini savunan Tokayev, “Gençlerin ölmesi üzücü. Bunlar kardeş halklar olan Rusya ve Ukrayna’nın gen havuzudur. Bütün bunların durdurulması gerekiyor.” dedi.
Kazakistan Cumhurbaşkanı ayrıca Putin’in ABD Başkanı Donald Trump ile gerçekleştirdiği görüşmede “azami diplomatik esneklik” gösterdiğini savundu ve Rusya’nın uluslararası konumuna ilişkin övgü içeren ifadeler kullandı.
Putin, ayrıntılı bilgi vereceğini söyledi
Putin ise Tokayev’e değerlendirmeleri için teşekkür ederek Ukrayna konusunda görüşmenin basına kapalı bölümünde daha ayrıntılı bilgi vereceğini belirtti. Tokayev’in “İstanbul formülü 2.0” olarak adlandırdığı önerinin koşulları ve Ukrayna yönetimine resmî olarak iletilip iletilmediği konusunda açıklama yapılmadı.
Rusya ve Ukrayna heyetleri arasında İstanbul’da gerçekleştirilen önceki görüşmeler esir takaslarının yapılmasını sağlamış ancak kalıcı ateşkes konusunda anlaşmaya varılamamıştı. Moskova ile Kiev; toprakların statüsü, güvenlik garantileri ve ateşkesin şartları konusunda farklı tutumlarını sürdürüyor.
Nehir taşımacılığı ve kuzey rotası hedefi
Forumun bu yılki ana gündemini, Çin’den doğarak Kazakistan üzerinden Sibirya’ya ulaşan İrtiş Nehri üzerindeki taşımacılık oluşturuyor. Bu hattın geliştirilmesiyle Kuzey Deniz Rotası’na erişimin artırılması hedefleniyor.
Rusya ile Kazakistan arasındaki ilişkiler yalnızca ticaretle sınırlı kalmıyor. Enerji alanında da derin bir entegrasyon dikkat çekiyor. Kazakistan’dan çıkarılan petrol ve doğal gazın Rusya’daki tesislerde işlenerek yeniden yakıt olarak geri gönderilmesi, iki ülke arasındaki karşılıklı bağımlılığın somut örneklerinden biri olarak öne çıkıyor.
Enerji ve sanayide karşılıklı bağımlılık
Benzer iş birliği modellerinin metalürji ve elektrik enerjisi sektörlerinde de sürdüğü belirtiliyor. Bu entegrasyon sayesinde her iki ülke vatandaşlarının günlük yaşamında olası kesintilerin hissedilmediği değerlendiriliyor.
Mevcut ilişkilerin önemli bir bölümünün Sovyetler Birliği döneminden miras kalan altyapı ve üretim ağlarına dayandığı ifade edilirken, iş birliğinin sürdürülebilirliği için yeni projelerin geliştirilmesi gerektiği vurgulanıyor. Dış baskıların arttığı bir dönemde, Rusya ve Kazakistan arasındaki ekonomik ve lojistik bağların güçlendirilmesinin stratejik önem taşıdığı değerlendiriliyor.
