ABD Donanması, F-35 savaş uçaklarına güç veren F135 motorlarında ortaya çıkabilecek teknik sorunların belirlenmesi ve giderilmesi amacıyla Pratt & Whitney’e 53,8 milyon dolarlık yeni bir sipariş verdi. Aralık 2028’e kadar sürecek çalışmalar yeni motor üretimini değil, mevcut filoya yönelik mühendislik, test ve çözüm geliştirme faaliyetlerini kapsıyor.
Siparişin değeri 53,8 milyon dolar
Pentagon’un 27 Temmuz’da yayımladığı sözleşme duyurusuna göre RTX bünyesindeki Pratt & Whitney Military Engines’e 53 milyon 755 bin 700 dolar değerinde sipariş verildi. Sipariş, ABD Donanması ile şirket arasında daha önce imzalanan temel sipariş anlaşmasına dayanıyor.
Sözleşmede sabit hedefli fiyat teşvik modeli ile maliyet artı sabit ücret yapısı birlikte kullanılıyor. Bu yöntemle yüklenicinin belirlenen maliyet ve takvim hedeflerine ulaşması teşvik edilirken, niteliği önceden kesin olarak belirlenemeyen bazı mühendislik çalışmaları da gerçekleşen maliyetler üzerinden karşılanabilecek.
Yeni motor üretimi yapılmayacak
Sipariş kapsamında F-35 uçakları için yeni F135 motorları üretilmeyecek. Kaynak, Pentagon’un “tek seferlik mühendislik” olarak tanımladığı çalışmalara ayrıldı. Bu çalışmalar kapsamında mühendisler, potansiyel ve mevcut operasyonel sorunları erken aşamada belirleyecek, gerekli düzeltmeleri geliştirecek ve çözümleri test ederek kullanıma uygun hale getirecek.
Gerçek uçuş verilerinden yararlanılarak motor parçalarının güvenli kullanım süreleri de değerlendirilecek. Böylece parçaların gereğinden erken değiştirilmesinin önlenmesi, motorların uçak üzerinde daha uzun süre tutulması ve filonun göreve hazırlık oranının artırılması hedefleniyor.
Soğutma sistemi 38 milyar dolarlık ek maliyet oluşturdu
F135, art yakıcı kullanıldığında 18 bin kilogramdan fazla itme üretebiliyor ve seri üretime giren en güçlü savaş uçağı motorlarından biri olarak gösteriliyor. Ancak motor, F-35’in kullanım süreci boyunca bakım ve dayanıklılık sorunlarıyla gündeme geldi.
ABD Hükümet Hesap Verebilirlik Ofisinin (GAO) 2023 tarihli raporunda, F-35’in güç ve termal yönetim sisteminin uçaktaki elektronik donanımın soğutma ihtiyacını karşılamakta zorlandığı belirtildi. Rapora göre motorun tasarım sınırlarının üzerinde çalıştırılması, parçaların daha hızlı aşınmasına ve motor ömrünün kısalmasına neden oldu. Bu sorunun F-35 programının tahmini yaşam döngüsü maliyetine yaklaşık 38 milyar dolar eklediği hesaplandı.
Pratt & Whitney ayrıca geçmiş yıllarda türbin kanatlarındaki koruyucu kaplamaların erken aşınması ve bazı motorlarda tespit edilen harmonik titreşim gibi teknik sorunlara yönelik çözümler geliştirdi.
Üç F-35 varyantını kapsayacak
Sipariş kapsamında geliştirilecek mühendislik çözümleri, F135 motorunu kullanan üç F-35 varyantına da uygulanabilecek. F-35A, ABD Hava Kuvvetleri tarafından; kısa kalkış ve dikey iniş kabiliyetine sahip F-35B, Deniz Piyadeleri tarafından; uçak gemileri için geliştirilen F-35C ise Donanma ve Deniz Piyadeleri tarafından kullanılıyor.
Çalışmalar aynı zamanda F-35 İşbirliği Programı ortaklarını ve savaş uçaklarını Yabancı Askerî Satışlar programı üzerinden satın alan ülkeleri destekleyecek. Pratt & Whitney’in verilerine göre 20’ye yakın müttefik ülkede kullanılan F-35 filosuna bugüne kadar 1.300’den fazla F135 motoru teslim edildi. Bu nedenle geliştirilecek çözümlerin yalnızca ABD filosuyla sınırlı kalmayarak diğer kullanıcı ülkelere de aktarılması bekleniyor.
Müttefiklerden 22,3 milyon dolarlık katkı
Sipariş verilirken toplam sözleşme bedelinin 36 milyon 274 bin 290 dolarlık bölümü için kaynak ayrıldı. ABD Donanmasının 2026 mali yılı araştırma, geliştirme, test ve değerlendirme bütçesinden 14 milyon dolar sağlandı. F-35 İşbirliği Programı’na katılan ülkeler ise 22 milyon 274 bin 290 dolar katkıda bulundu.
Kalan tutarın sözleşmedeki çalışmaların ilerlemesine ve ihtiyaçlara bağlı olarak kullandırılması öngörülüyor. Sipariş, F135 motorunun üreticisi olarak gerekli teknik verilere sahip olan Pratt & Whitney’e rekabetçi ihale yapılmadan verildi.
Çalışmaların yüzde 84’ü Connecticut’ta yürütülecek
Mühendislik faaliyetlerinin yüzde 74’ü Pratt & Whitney’in East Hartford tesisinde gerçekleştirilecek.
Çalışmaların kalan bölümü Middletown’da yüzde 7, Florida’daki West Palm Beach’te yüzde 7, Indianapolis’te yüzde 6, Windsor Locks’ta yüzde 3, Porto Riko’daki Aguadilla’da yüzde 2 ve Maine eyaletindeki North Berwick’te yüzde 1 oranında yürütülecek.
Böylece sipariş kapsamındaki çalışmaların toplam yüzde 84’ü Connecticut eyaletinde gerçekleştirilecek. Programın idaresini Maryland’deki Patuxent River merkezli ABD Deniz Hava Sistemleri Komutanlığı üstlenecek. Çalışmaların Aralık 2028’de tamamlanması planlanıyor.
